الرئيسية / التاريخ / گذری تاریخی بر پوشش مردم عرب اهوازی (چفیه) / نویسنده: حسین فرج الله

گذری تاریخی بر پوشش مردم عرب اهوازی (چفیه) / نویسنده: حسین فرج الله

گذری تاریخی بر پوشش مردم عرب اهوازی:

“چفیه مردم عرب (از تمدن عیلام تا معاصر)”

نویسنده:حسین فرج الله (ابو عرفان)

“چفیه”

‏یک نوع سربند رایج و یکی از بخش‌های پوشاک سنتی مردم عرب در طول تاریخ بوده است.

*چفیه* (همان الکوفیه به زبان محلی مردم عرب اهوازی وجنوب عراق است الکوفیه کلمه فصیح
چفیه می باشد. )

چفیه معمولا به عنوان سربند استفاده می شود تا از سر و چشم دهان مردان عرب در برابر آفتاب و شن محافظت می کند.در مواقعی بستن کوفیه فقط برای تکمیل لباس فرد استفاده می شود. چفیه را با رشته ای ابریشمی که شبیه طناب پیچ خورده است ، به نام عقال بر سر می‌بندند که در مجموع چفیه و عقال نامیده می‌شودوعقال در واقع تاج چفیه به حساب می آیدو علاوه بر نگهداری چفیه بالای سر نشان بزرگی وجایگاه والای اجتماعی فرد عقال پوش را بیان می کند«* همچنین در نقوش عیلامی وسومری عقال نیز آمده است که هرتسفلد آلمانی میترای باریک با پاپیونی در پشت سر سرباز عیلامی را شبیه به عقال بدوی می داند»*.عقال وچفیه در کنار دشداشه که همان لباس بلند مردان عرب است وهمچنین بشت که بالاپوش ظریف وبسیار زیبای مردان عرب می باشد در کنار هم لباس مردان عرب را تشکیل می دهند(*بشت واژه ای اکدی وبه معنای صاحب جلالت وبزرگی است که در فرهنگ لغت اکدی نوشته دکتر عید مرعی به آن پرداخته شده است *) ،هرچند لباس مردان عرب بنا به منطقه آب وهوایی وطبیعت کشور ویا منطقه سکونت باهم متفاوت می باشند .مثلا در مناطق جنوبی اهواز مردان به جای دشداشه بلند معمولا پیراهن سفید آستین دار را می پوشند وبه جای شلوار معمولا لنگ می بستند چون زندگی در کنار دریا وکار در آب دریا مردان جنوب را واداشته که به جای دشداشه بلند برتی راحتی کار از لنگ استفاده می کردنند هرچند که در مراسمات وبعد از پایان کار باز دشداشه را برتن می کنند، اما چیزی که در بین این همه تنوع لباس ثابت است در واقع چفیه است که در تمام جهان عرب با رنگ ها وشکل های مختلف به کار می رود ولی درکل چفیه چفیه است ،گاهی چفیه ممکن است بر روی سر بسته نشود و دور گردن گره زده شود واین کار را معمولا جوانان انجام می دهند وافراد مسن معمولا بدون چفیه از منزل خارج نمی شوند وآنرا همه جا ودر همه مراسمات بر سر دارند .مردان عرب برای چفیه احترام ویژه ای قائل هستند واگر كسی چفیه مرد عرب را از سرش بکند ممکن است، مرد عرب با او شدیدترین برخورد را بنماید واین کار را اهانتی بزرگ به فرهنگ وتاریخ وسنن خود می داند.

کوفیه کلمه ی فصیح تری نسبت به چفیه است ولی معمولا مردم عرب کلمه چفیه را به کار می برند .برخی از محققان کوفیه را منتسب به شهر کوفه می دانند ومی گویند که چون تولید کوفیه در کوفه بوده آنرا کوفیه یعنی منتسب به شهر کوفه می نامندولی در بین ملت عرب کوفیه به شماغ یا یشماغ معروف است وفقط مردم عرب اهوازی وجنوب عراق وشاید برخی کشورهای خلیجی آنرا کوفیه می نامند ولی در تمام دیگر کشورها آنرا یشماغ(شماغ) می نامند .هرچند رایج تر آن است که کوفیه قرمز را یشماغ می نامند.
در کشورهای کویت وامارات وبحرین چفیه را قتره می گویند اما در سوریه واهواز (کل مناطق عرب از ایلام ،خوزستان ،بوشهر وبخشی از بندر عباس )جنوب عراق به آن چفیه می گویند مابقی جهان عرب آنرا شماغ یا یشماغ می گویند که واژه ای سومری است وبه معنای پوشش سر است.

چفیه در تاریخ انقلابات معاصر جایگاه ویژه ای یافت ویاسر عرفات آنرا از رموز مقاومت مردم فلسطین قلمداد کرد وامروز چفیه سیاه وسفید رمز مقاومت در سراسر جهان است که از فکر انقلابی مردم فلسطین سرچشمه گرفته است ..

چفیه دیگر متعلق به بخشی از فلسطین ولبنان است که توسط مدافعان لبنانی وفلسطینی استفاده می شد ودر جنگ ایران وعراق توسط شهید چمران وارد ایران شد وامروز به چفیه بسیجی معروف است که در واقع چفیه ای فلسطینی ،لبنانی است.

*تاریخچه کوفیه(چفیه مردم عرب)*:

چفیه از قدیم ترین سربندهای مردم عرب است که ریشه در تاریخ باستان دارد.هرچند که واژه چفیه به دوران اسلامی وتاسیس شهر کوفه باز می گردد اما خود سربند در طول تاریخ وجود داشته است ودر بسیاری از نقوش دوران باستان با چفیه بر می خوریم حتی بسیاری از مجسمه های دوران باستان مردانی را به تصویر می کشند که چفیه بر سر دارند .مانند آنچه در تمدن بزرگ عیلام وشهر شوش یافت شد ویا آنچه از در تمدن بابل وسومر وآشور بدست آمد نشان از وجود چفیه از گذشته دور تا به امروز است واین جریان استمرار وتداوم تمدن وتاریخ وفرهنگ مردم عرب اهوازی را از گذشته دور تا به امروز را برای ما ترسیم می کند.

تمدن عیلام را می توان اولین تمدن این سرزمین نامید که تاریخ آن به 6000قبل از میلاد ویا بیشتر از آن می رسد این تمدن بزرگ با پایتختی شوش هزاران سال تمدن بدون منازع این سرزمین بوده است ودرکنار دیگر تمدن های بین النهرین توانست شکوه وعظمت دوران باستان را به تصویر بکشد.اولین تصویر مربوط به 4000قبل از میلاد یعنی دوران شوش( 1)ویا دوران ظهور تمدن شوشان در دشت شوش باستان ،در این دوران ما به اولین نقوش چفیه امروزی برمی خوریم که این را باستان شناسان در شوش یافتند ودربسیاری از کتا بهای بلستان شناسی ثبت شده اند ،نقش چفیه مربوط به دو دروازه با نقش چفیه هستند که بر روی سفال های هزاره چهارم پیش از میلاد نقش بسته اند.
طرح های چفیه در دوره سومریان عراق ودوره بابلیان نیز وجود داشته وبسیاری از مجسمه های بابلی ویا مهرهای سومری نقش چفیه رادر برداشتند .

از دیگر نقوش مهم چفیه ،مجسمه زن اهدایی به معبد دور انتاش(چغازنبیل) است که لباسهایش طرح چفیه برتن دارد این مجسمه به 1200سال پیش از میلاد بازمی گردد که وجود چفیه ونقوش آنرا در تمدن عیلام ثابت می کند.

«برخی چفیه را منتسب به مردم هور نشین می دانند ومی گویند که برگرفته از شکل وطرح تور ماهیگیری مردم عرب هور است .ولی نقوش ومجسمه های یافت شده درتمدن عیلام ،سومر،بابل ،میسان ودیگر تمدن های باستان این نظریه را رد می کند، علاوه برآن همه مردم عرب که هور نشین نبوده اند وانتشار چفیه در بین تمام یا بخش بزرگی از مردم عرب می تواند دلایل مذهبی ،سیاسی وفرهنگی مشترک بین مردم عرب را داشته باشد ،این نظریه که مردم هور تور ماهیگیری را بر سر می گذاشتند واز آن آموختند، بر سر خود چفیه قرار دهند نظریه غیر قابل باور وقبول است زیرا چگونه می شود مردم تور ماهیگیری که پر از لجن وبوی ماهی وگیاهان رودخانه ویا حتی گل باشد بر سر بگذارند باور این نظریه وقبول آن دور از ذهن است ».

تصاویر ذیل وجود چفیه را در برهه های مختلف تاریخ را به تصویر می کشند.

این تصویر نقش ظروف سفالی یافت شده در شوش اول یعنی در حدود 4000پیش از میلاد می باشد ،این طرح دروازه ای را به تصویر می کشد که نقش چفیه آنرا فراگرفته است ،وشبیه به دروازه عشتار عراق است .

(منبع تصاویر:باستان شناسی ایلام ،دنیل تی ،پاتس ،نشر وچاپ سمت ،ص 88)
(تمدن عیلام ومردم عرب خوزستان ،حسین فرج الله ،چاپ تراوا ،ص20)

تصاوير سفال هزاره سوم ودوم پیش از میلاد ،نقوش سیاه وسفید چفیه بر سفال ها کاملا مشهود است وهنوز این نقوش از هزاره چهارم تا این زمان استمرار دارند.

(منبع:الگوی استقرار وفرهنگ های پیش از تاریخی دشت شوشان ،عباس علیزاده ،نشر وچاپ میراث فرهنگی ،ص111تا125)


این تصاویر مربوط به ظروف سفالی هزاره دوم تا هزاره اول پیش از میلاد هستند باز هم نقوش چفیه کاملا واضح وآشکار خود نمایی می کنند ….

(منبع:سفال وسفالگری در ایران ،سیف الله کامبخش فرد، نشر ققنوس ،ص، 537بخش تصاویر)


تصویر مجسمه زن اهدائی به معبد دورانتاش است که لباسی شبیه به طرح های چفیه دارد این مجسمه به 1200قبل از میلاد باز می گردد ودر حال حاضر در موزه لوور فرانسه نگهداری می شود .

(منبع :تاریخ عیلام ،پیر آمیه ،انتشارات دانشگاه تهران، بخش تصاویر )

تصویر پیکره گودا ،که به هزاره دوم پیش از میلاد باز می گردد وتصویر گودا را نشان می دهد که چفیه ای بر سر دارد.این مجسمه از سنگ صابون ساخته شده واکنون درموزه لوور فرانسه نگهداری می شود.

(منبع:هنر بین النهرین ،آنتون مورتگات ،نشر سمت، ص، 119و بخش تصاویر شماره 170)

نیم ستونهای مزین به موزائيکهای مخروطی در جلو تراس ستوندار« وارکا »این ستونها در برلین نگهداری می شوند ونقش چفیه مردم عرب برآن نقش بسته است …

(منبع:هنر بین النهرین ،آنتون مورتگات ،نشر سمت، ص، 305بخش تصاویر)

#الحرشة

عن مدير الموقع

شاهد أيضاً

في اضواء خشبة المسرح / إخلاص طعمة

في اضواء خشبة المسرح اخلاص طعمة المسرح، هو أحــد فروع الآداء والتمثیل الذي یترجم حکایات …