الرئيسية / التاريخ / تاريخ صنعت حصيردرمیان مردم عرب (1)/ حسين فرج الله(ابو عرفان)

تاريخ صنعت حصيردرمیان مردم عرب (1)/ حسين فرج الله(ابو عرفان)

تاريخ صنعت حصيردرمیان مردم عرب (1):

حسين فرج الله(ابو عرفان)

صنعت وهنر زاده تمدن انسان است وهرچه صنایع دستی این انسان بیشتر باشد دلیل مهمی بر تمدن اوست.تمدن های بشری بر صنایع دستی استوار شده اند ،اگر این صنایع انسان نباشند تمدن نیزمفهوم حقیقی خود را نمی یابد.
صنایع دستی یعنی صنایعی که انسان آنها را با دست خود تولید می کند ویا با دستگاههای ابتدائی ساخت دست انسان ساخته می شوند.

مردم عرب مانند سایر انسان ها دارای تمدن های بسیار شکوهمندی بودند ودر تمدن انسان نقش آفرین بودند به گونه ای که امروزه بیشترین تمدن های بشر در سرزمین های عربی است ،از سرزمین عیلام وشوشان گرقته تا مصروتونس ومغرب ودیگر سرزمین های عربی همگی دارای تمدن های چند هزار ساله هستند، این تمدن ها در طول عمرهزار ساله خود صنایع زیادی را برای انسان ابداع نمودند وتا به امروز بشر از آنها بهره می برد.از صنایع می توان به صنعت حصیر بافی مردم عرب اشاره کرد که تاریخی چند هزار ساله در این سرزمین ها دارد،وتا به امروز هنوز این صنعت زنده ومتداول است.

حصير كلمه ای عربی است ودر فرهنگ معین چنین آمده است، حصیر یا بوریا نوعی فرش که از نی یا برگ خرما بافته می شود.

«حصيربافي يا بافت بوريا بي گمان يکي از قديمي‌ترين صنايع دستي و شايد کهن‌ترين آنها باشد نمونه‌هاي بدست آمده در بين النهرين و آفريقا گواه آن است که حصيربافي و سبدبافي، منشاء نه فقط نساجي بلکه سفالگري يا کوزه گري نيز بوده است.
پروفسور آرثر آپهام پوپ معتقد است که نخستين زيراندازهاي بشري از ني و گياهاني که در باتلاق‌هاي سفلاي بين النهرين روئيده، تهيه شده و بهم انداختن ساق گياهان و در آوردن بافته اي «حصير» مانند اولين قدم در دستيابي انسان به شيوه‌هاي توليد قالي بوده است از اين رو با قاطعيت مي‌توان اظهار کرد که نخستين زيراندازهاي تهيه شده توسط انسان بافته‌هاي حصيری بوده و اولين سرپناه‌ها پس از رسيدگي در غارها و غارنشيني به کمک حصير و ني پديد آمده است.»

بنابر نظر با ستان شناسان اولين حصير بافي بشر در دو نقطه جغرافيايي شناخته شده اند ولی با توجه به اینکه حصیر از گیاه ساخته می شود وبه سرعت فرسوده می شود وجذب طبیعت می گردد آثار زیادی از این صنعت بدست نیامده به جزء چند تکه حصیر که در بین النهرین عراق وآنچه در قبرستان های دلمون (بحرین کنونی)بدست آمده آثار قابل توجهی در موزه وجود ندارد ودلیل نبودن حصیر از بین رفتن آن در طبیعت است ، اما هرچه هست در بسیاری از نقوش سومری وآثار تمدن های دوران باستان مانند دلمون ومجن (عمان امروزی)آثار این صنعت بدست آمده ونقوش وجود حصیر را ثابت می کنند.
ویل دورانت تاريخ نگار مشهور در کتاب تاریخ تمدن ، معتقد است که اولین ساخته های بشر همین حصیر ها وسبدهای بافته شده بودند که قدمتی بیش از سفال ودیگر ساخته های بشر دارند، وبشر روش ساخت آنها را از روش بافت آشیان پرندگان آموخت ، در نقوش سومری تصاویری از قایق های حصیری که با نی ساخته می شدند به دست آمده که به هزاره پنجم وچهارم پیش از میلاد باز می گردند .
ساخت انواع سبد و زیرانداز از برگ درخت نخل در بین النهرین متداول شد ومردم قبل از بافت قالی از حصیر به عنوان زیر انداز بهره برده اند وهنوز این زیرانداز در بین مردم جهان متداول است.


ویل درانت معتقد است که بشر ابتداءسبدهای حصیری را بافت وپس از آن درون این سبدها را با گل ولای رودخانه ها پر کرد تا جلوی ریختن حبوبات را بگیرد ولی به طور اتفاقی سبد های گل مالی شده سوختند وگل درون آنها تبدیل به سفال شد پس بشر فهمید می تواند با این روش ظروف سفالی تولید کند .به این دلیل طرح سفال های اولیه انسان که در شوش یا جیرفت کرمان ویا بین النهرین کشف شدند طرح هایی شبیه به حصیر دارند،این نقوش یاد آور همان روش انسان در استفاده از حصیر برای تولید ظروف سفالی است.

بشر اولیه پس از مرحله غار نشینی ،به سوی دشت ها حرکت کرد تا درکنار رودخانه ها اولین دهکده ها وشهر ها را تاسیس کند، در این سیر تمدن بشری ودور شدن انسان از کوهها نیاز انسان به ظرف وظروف را بیشتر کرد ودیگر بشر به راحتی نمی تواند ظروف سنگی تهیه کندبه این دلیل به طبیعت وآنچه رودخانه ها به او تقدیم می کنند روی آورد ، بسیاری از گیاهان مانند نی وجگن (بردی به زبان عربی)وبرخی از گیاهان خود رو را برای ساخت سبد وبافت حصیر به کار برد در مراحل بعدی نخل مورد توجه انسان قرار گرفت وتوانست برگهای نخل را به شکل نواری از وسط به دو قسمت جدا کند ومانند بافت خانه پرندگان وبرخی از میمونها آنهارا ببافد ، طولی نکشید که انسان شاخه های ریز وباریک درختان ساحل رودخانه ها را شناخت واز آنها سبد های محکم وانواع وسائل زندگی خود راتهیه کرد .


این تحول در زندگی انسان اولیه باعث شد که دیدگاه انسان نسبت به طبیعت دیدگاهی اکتشافی شود ونگاهش به طبیعت برای آموختن شودبه این دلیل بشر توانست با نگاه به طبیعت وآنچه حیوانات ودیگر موجودات براساس غریزه عمل می کنند بسیاری چیزها را بیاموزد ،مثلا گفته می شود که انسان صنعت سد سازی را از سمور آبی آموخت وتوانست اولین سدهای خود را در سرزمین یمن بسازد.
درخت نخل بومی مناطق وکشورهای عربی است وعربها عقیده دارند هرکجا که نخل باشد آن سرزمین عربی است ،نخل با زندگی مردم عرب آمیخته است وآنها عقیده دارند که نخل درختی بهشتی وهمراه حضرت آدم بر زمین آمد پس این درخت که یکی از تنها ترین منابع غذایی آنها در صحراهاست را بسیار مقدس می دانند.این مردم از دوران باستان تا به امروز صنایع دستی خود را از این درخت مقدس می سازند واین صنایع را صنعت حصیر می نامند.این صنعت از دوران سومریان وعیلامیان شوش ودلمونیان بحرین تا مصر وشمال آفریقا رواج داشته وتا به امروز این مردم از این درخت انواع زیر انداز ، سبد ، ظرف وحتی خانه هایی از نی وحصیر می سازند وبه آن بیت القصب می گویند.آنها همچنین نوعی قایق گرد را از این حصیر تولید می کنند که به آن «قفه»می گویند ودر اساطیر آنرا برگرفته از کشتی حضرت نوح می دانند .آنها پساز ساخت وبافت این کشتی آنرت با نفت خام ویا قیر خام ، قیر اندود می کنند تا آب به درون آن نفوذ نکند، این مرپم حتی نوعی قایق را از نی می ساختند که به دوره سومریان مربوط می شود وقدمتی 7000ساله دارد، هنوز این نوع قایق تا به امروز کاربرد دارد ،ومردم عرب آنرا در هور های جنوب عراق وهور حویزه وفلاحیه به کار می برند .

مردم عرب از دوره سومریان در عراق وعیلام در شوش حصیر را شناختند واز آن بهره بردند وتا کنون هنوز از آن بهره می برند……

ادامه دارد..

#الحرشة

عن مدير الموقع

شاهد أيضاً

«معنا وریشه کلمه بشت»(2) /حسین فرج الله

«معنا وریشه کلمه بشت»(2) (انواع «بشت»در گذر تاریخ ) حسین فرج الله پوشش ولباس پس …