الرئيسية / التاريخ / تاريخ صنعت حصيردرمیان مردم عرب (3)/حسین فرج الله (ابو عرفان)

تاريخ صنعت حصيردرمیان مردم عرب (3)/حسین فرج الله (ابو عرفان)

تاريخ صنعت حصيردرمیان مردم عرب (3)

حسین فرج الله (ابو عرفان)

مردم شهر فلاحيه ، را می توان پیشتازان صنعت حصیر در این دیار دانست .نخل درخت بومی این سرزمین واز گذشته های دور یعنی از دوران تمدن عیلام وسومر وبابل ومیسان ،مردم دورق وبعد از آن مردم فلاحیه از شاخ وبرگ نخل هنر آفریدند ،وصنایع دستی خود را با درخت مقدس نخل عجین وآمیخه نمودنند ،مردم دورق از دوره سومر وعیلام تا به امروز از سعف نخل سبد وزنبیل وحصر بافتند وهنوز این هنر هزاران ساله بشر را زنده نگه داشته اند ،علاوه بر فلاحیه مردم محمره وعبادان وشهر باستانی قبان وعسکرمکرم وحویزه وخفاجیه نیز در حفظ ونگهداری این هنر اصیل دست توانایی داشته ودارند ، زنان محمره وعبادان هنوز تا به امروز زیباترین ، زنبیل ها وسبدها را از خوص وسعف نخل می بافند وآنرا در بازارهای محلی عبادان به فروش می رسانند .

محمره تا قبل از جنگ با دارا بودن بیش از 2میلیون نخل یکی از قطب های تولید خرما وصنایع دستی وابسته بود اما با ظهور پدیده جنگ نخلستان ها از بین رفتند ومردم به نقاط مختلف مهاجرت کردند.با همه این مشکلات اما زنان محمره وعبادان هنوزهنر خود را حفظ نموده و آنرا زنده نگه داشته اند ، شهر فلاحیه در دوران جنگ نسبت به عبادان ومحمره کمتر آسیب دید به این دلیل نخلستان های آباد تری دارد« ولی امروزه با خشک شدن رودخانه جراحی که ازوسطفلاحیه می گذرد حدود 2میلیون نخل در خطر خشک شدن واز بین رفتن هستند ».

مردم عرب برای صنایع دستی خود نام هایی برگذیده اند وآنها را با نام های عربی می شناسند یعنی این صنعت یک صنعت عربی ومحلی مناطق ومردم عرب است زیرا اگر صنعت را از کسی آموخته باشند باید نام های آنرا نیز از او آموخته اند.

این نام ها وصنایع یاد آور شکوه شهرها در دوران حکومت بنی کعب ومشعشعیان ودوره اسلامی هستند ونشان از اهمیت این شهرها در تجارت آن دوران دارند.

1-سفیفه:«ابوعوینه»چیزی شبیه به طناب بافته شده از برگ خرماست که برای زنبیل(نوعی سبد بزرگ)وسبد وسفره های کوچک کاربرد دارد ودر تار وپود آنها به کار می رود.

زنان عرب دور سبد ودرون تارپود زنبیل ودور سفره حصیری را با سفیفه
تز ئین می کنند وبا سعف یا خوص ریز آنرا به زیر کار متصل می کنند.معمولا سفیفه از دو نوع خوص ساخته می شود خوص سفید وبا کیفیت را مردم عرب« گلب »می نامند یعنی از دل نخل خارج شده واین نوع سعف یا برگ نخل با کیفیت ترین نوع سعف نخل است بیشتر رنگ سفید روشن یا رنگ زرد زعفرانی دارد ، نوع دیگر سعف یا خوص را که از کیفیت پائين تری برخوردار است بردی می گویند که معمولا برای بافت زنبیل وسفره وبل کاربرد دارد.


نوع زیبای سفیفه «نعمانی »نامیده می شود که برای باد بزن (مهفه)وسفره ورو میزی کابرد دارد ،نعمانی نعمولا با مربع های برجسته وظریف بافت شناخته می شود.

2-مهفه(بادبزن):مهفه را معمولا به دو شکل ریز بافت ودرشت می بافند ریزبافت طرح زیباتری نسبت به درشت بافت دارد ومعمولا با زنگ هلی طبیعی برخی از خوص های رنگ آمیزی می شوند وبه شکل چهار خانه (مربع)ویا درب الحیه (راه راه )تزئين می شود.در دوران قدیم که برق وجود نداشت مرپم برای خنک کردن خود از بادبزن های دستی استفاده می کردند ومعمولا آنها را با خوص می بافند وبا پارچه های رنگی تزئین می کنند وگاهی روی آن را پولک دوزی می کنند.

3-حلانه : حلانه نوعی زنبیل بزرگ واستوانه ای شکل است که برای نگهداری خرما به کار می رود ومعمولا به سایزهای مختلف ساخته می شود تا وزن های مختلف خرما در آنها جا گیری شود ، مثلا ده کیلو ئی ، پانزده کیلو ئی وبیشتر ویا کمتر از آن ، حلانه را معمولا با خرما آن به فروش می رسانند ودر واقع نوعی ظرف برای نگهداری خرماست.

4-کبکاب : نوعی دمپایی با کف چوبی که چوب کف آنرا معمولا از ساقه نخل می تراشند که به آن «کربه ،کرب »می گویند ،کرب همان چوب خشک درخت نخل است که شاخه نخل یا سعف به آن وصل است وبا جدا کردن کرب آنرا با داس یا هر وسیله تیز دیگر می تراشند تا صاف وسیقل شود پس از آن چیزی شبیه به صفیفه که نوعی طناب از خوص نخل است می بافند تا بر روی کرب جا دهند واز آن نوعی دمپائی بسازند ، گفته می شود که در روایت ها آمده است که پیامبر کبکاب به پا می کرد به این دلیل سنتی بین مردم عرب وجود دارد که کبکاب به پا می کنند این سنت بین مردم بلوچ نیز وجود دارد که هدیه ای گرانبها با دین اسلام به این سرزمین رسیده است.

5- ارطیلیه :نوعی سبد دست بافت درپوش دار است که برای جمع آوری خارک وخرما معمولا به کار می رود ،مردان عرب برای بالا رفتن از نخل آنرا به کتف آویزان می کنند وبا خود به بالای نخل می برند وخوشه های خرما یا رطب را درون آن می ریزند وبه پایین می فرستند.همچنین ارطیلیه نوعی وزن بوده که در قدیم کاربرد داشته وبا آمدن وزن کیلو از میان رفت مثلامردم عرب می گویند« ارطیلیة تمر »
كه اين ارطيليه وزن خاصی داشت .

6-چمبیله «کم بیله »:نوعی سبد استوانه ای که برای نگهداری حبوبات ،برنج ،چلتک وخرما به کار می رود ،وباز هم مانند دیگر سبدها اندازه های کوچک وبزرگ دارد.

7-سفره :حصیرة: سفره حصيری از خوص خرما بافته می شود، ومعولا جایگزین سفره های پلاستیک امروزی بوده است وهنگام غذا خوردن زیر نان وغذا قرار می گیرد، همچنین در زمان های گذشته نوعی آفتابگیر نیز بوده وروی پنجره ها قرار می دادند تا آفتاب وارد خانه ها نشود همچنین برای خود وخوراک به کار می رود ،زنان با ذوق عرب برای تزیین از خوص های رنگی بهره می برند وبه شکل ها وطرح های گوناگون تزئين می کنند که به« درب الحیه »یعنی راه راه وجناح البطه یعنی یکی در میان رنگرزی می شوند ….

8-بل :بل با فتح باءوسکون لام ،نوعی زیر انداز بزرگ به عرض معمولا یک ونیم متر وطول دلخواه ، که نوعی موکت یا زیر انداز می باشد، بل به شکل« اسفافة سلت »يعنی زیر و رو بافته می شود ،یعنی تار وپور را زیر و رو می بافند ودرهم بافت نیست ،علاوه بر آن «بل »را دور بیت الگصب هم می پیچانند ویا روی سقف آن کار می شود، هچنین«بل ها »را به هم می دوزند و درون آنها را پر از شلتوک ویا برنج ویا گندم می کنند وچیزی شبیه به انبار از آن می سازند واطراف آنرا گل مالی می کنند .

9-قارورة:نوعی سبد و جای قمقمه می باشد و قمقمه یا بطری آب درون آن جا داده می شود ،قارورة را معمولا به شکل زیک زاک که به «رجل الزرزور »معروف است می بافند این نقش شبیه به نقشپای گنجشک روی زمین است که چیزی شبیه به زیک زاک می باشد .

10-زنبیل یا زبیل :زبیل نوعی سبد برای خرید ونگهداری انواع غذاها به کار می رود ،همچنین سبزیجات تازه را درون آن نگهداری می کنند علاوه برآن نوعی سبد خرید بازار نیز می باشد ،همچنین برای حمل مقداری گندم یا جو ویا برنج برای آسیاب نیز کاربرد داشت وهمچنین در فصل کشت گندم ،کشاورز درون زبیل مقداری گندم ویا جو قرار می دهد وبر زمین می پاشد ،وبرای برداشت مقداری خاک کوزه گری نیز کاربرد داشت که با این زنبیل خاک برمی داشتند وبا آن کوزه می ساختند.

11-حصیرة المفصصة :نوعی حصیر با نقش برجسته ،وکاربرد تزئینی دارد ،معمولا به عنوان رومیزی ،زیر تلوزیون ویا زیر قابلمه در آشپزخانه به کار می رود.

12-مکناسة (جارو):جارو را از چند سعف به هم بافته شده می سازند یعنی چند شاخه بلند درخت خرما که سعف نامیده می شود را به هم وصل می کنند وبرگهای آنرا که خوص می گویند به هم می بافند سپس از دو طرف می برند وچند جارو بدست می آید.

13-طبگ(طبق):چیزی شبیه به سینی امروزی است ،که برای غذا خوردن ،غذا را درون آن قرار می دهند همچنین کار سینی را در منزل انجام می دهد یعنی برای جابه جا کردن غذا از مطبخ(آشپزخانه) به مضیف ( اتاق نشیمن )را انجام می دهد.


همچنین مردم عرب بنا بر سنت های دیرینه وباستانی خود نوزادان را درون طبگ قرار می دهند وعقیده دارند که طبگ عمر طولانی وخیر وبرکت برای کودک دارد همچنین در کنار کودک« داس »که نشان کشاورزی وبرکت زمین است نیزمی گذارند، علاوه برآن مقداری نمک ویک تخم مرغ محلی نیز قرار می دهند وپس از 40روز تخم مرغ را بیرون از خانه می شکنند ونمک را درحیات منزل می پاشند تا مایه خیر وبرکت خانه گردد وبچه از شر جن وشیطان در امان باشد.

14-طاسة: نوعی کاسه که از گیاه «حلفه »که نوعی گیاه خود رو است وخوص خرما بافته می شود ونوعی جا میوه است که انواع میوه در آن قرار می دهند وبا نخ های رنگی تزئین می شود.

15-سلة(حقیبه):نوعی کیف دست بافت از خوص خرما وریز بافت است که کار کیف های زنانه امروزی را انجام می دهد ومعمولا با چرم تزیین می شود .

16-سفطیه :نوعی سبد با درپوش شبیه به قابلمه است که درون آن نان تازه نگهداری می شود وسایز ها واندازه های گوناگون دارد.ومعمولا از بهترین نوع خوص ساخته می شود وبا تزیینات پلکانی لامی دورانتاش تزیین می شود.

هنوز وسایل فراوان دیگر هستند که با این هنر ساخته می شوند ولی متاسفانه عدم توجه مسولین به این هنر باعث کم رنگ شدن آن شده است که نیازبه توجه ویژه دارد ومی توان به راحتی جایگزین پلاستیک شود که برای طبیعت ضرر دارد وطبیعت را تهدید می کند درحالی که صنایع دستی مردم عرب برگرفته از دل طبیعت وهیچ آسیبی به طبیعت وارد نمی کنند.

«درپایان از همکاری خانم فاطمه شعیباوی وفاطمه بروایه کمال تشکر رادارم که اطلاعات بسیاری در این زمینه به بنده ارایه دادند وامیدوارم که با ثبت این اثر هنری وحمایت از آن شاهد حضور هنرمندان زن عرب در صحنه رقابت هنری باشیم »

#الحرشة

عن مدير الموقع

شاهد أيضاً

«معنا وریشه کلمه بشت»(2) /حسین فرج الله

«معنا وریشه کلمه بشت»(2) (انواع «بشت»در گذر تاریخ ) حسین فرج الله پوشش ولباس پس …