الرئيسية / التاريخ / تاریخ تنور الطين (تنور گلی مردم عرب)/ حسین فرج الله (ابو عرفان)

تاریخ تنور الطين (تنور گلی مردم عرب)/ حسین فرج الله (ابو عرفان)

تاریخ تنور الطين (تنور گلی مردم عرب):

حسین فرج الله (ابو عرفان)

انسان از زمانی که بر روی زمین پا گذاشت ،شروع به جستجوی دنیای اطراف خود نمود ، دنیایی که برای انسان اولیه بسیار پیچیده ومبهم بود ، دنیایی بسیار پهناور وناشاخته وبسیار عجیب است اما این انسان دراین دنیای پهناور به جستجوی خستگی ناپذیری ادامه داد ،گاه بر طبیعت چیره می شد وگاه طبیعت او را به بدترین شکل ازبین می برد ویا به او درسهای سختی می داد،او توانست از سخت گیریهای طبیعت واز فرازونشیب هایش چیزهای فراوانی بیاموزد،ازآتش گرفتن جنگل ها بر اثر رعد وبرق توانست این قدرت سوزنده را رام کند وآنرا با تکه زغالی به همه جا با خود ببرد ،او گندم سرخ خودروی کوهی را شناخت ، جو وحبوبات را به مرور زمان شناخت وتوانست اولین غذاهای حبوباتی خود را تولید کند ،زیرا اولین غذای انسان گوشت حیوانات وپرندگان وانواع ماهی ،اما با سناخت حبوبات غذای انسان تنوع فوق العاده ای یافت ودر کشفیات باستان شناسی از حدود اواخر عصر حجریعنی چیزی در حدود 12000سال پیش از میلاد کم کم انسان کاشت انواع گندم وحبوبات واستفاده غذایی از آنها را آموخت ، «در کوههای سلیمانیه عراق در یکی از غارها جمجمه انسان 15000ساله ای بدست آمد که لای دندانهای او به خورده های غذا دست یافتند این خورده ها باقی مانده گردوی کوهی ، گندم وخرما بود، این کشفیات نشان می دهد که انسان گندم را از دیر باز شناخت .

انسان پس ازشناخت گندم به فکر پخت غذا از این حبوبات کرد، ابتدا از این گندم نوعی حلیم گندم پخت که هنوز تا به امروز رایج است ،چون ساده ترین نوع پخت آبپز کردن غذاهاست اما پس از سال ها به فکر کوباندن این حبوبات افتاد وپس از سالها انسان آموخت گندم را آسیاب کند ،با آسیاب کردن گندم وآموختن شیوه پخت نان ،ابتدا چاله ای بر زمین کند ونان را درهمان چاله پخت اما به مرور زمان بشر آموخت که برای پخت بهتر نان می بایست چوب به کار ببرد تا بتواند نان بهتری بپزد ، استفاده از چوب باعث شد که انسان برای افزایش حرارت به فکر افتاد که چوبها را میان دیواره ای محصور کند این دیواره کوتاه را می توان اولین تنور بشر نامید.

ریشه کلمه تنور:

تنور كلمه ای اکدی است وزبان اکدی یکی از زبان های سامی باستان ودانشمندان وزبان شناسان آنرا را نزدیک ترین زبان ،به زبان عربی می دانند ،دانشمندانی همچون پروفسور «محمد بهجت القبیسی» ،ودکتر احمد داوود از باستان شناسان بنام جهان عرب ،زبان اکدی را زبان عربی باستان ومادر همه زبانهای معروف به زبان های سامی می دانند همچنین آنها زبان ،بابلی ، آشوری ، عیلامی وکلدانی ، آرامی وسایر زبان های معروف باستان را لهجه هایی از زبان اکدی یا همان زبان عربی باستان می دانند.

واژه تنور در مختارالصحاح ذیل ماده« تنر»آمده است واینگونه توصیف شده است :«تنور آنچیزی است که نان در آن می پزند »

در فرهنگ لغت اکدی تالیف محمد داوود سلوم ترجمه، نادر کریمیان سردشتی ،چاپ ونشر پژوهشکده زبان وگویش ،چنین آمده است:
«واژه تنور در زبان اکدی و(بابلی وآشوری)به شکل «تنورو»(Tinuru)ثبت شده است.

(فرهنگ لغات اکدی ، محمد داوود سلوم ،ص 63)

همچنین در ص، 174 همان منبع چنین آمده است :«واژه تنور در متون زبان اکدی به صورت (Tinuru)ثبت شده وهمین واژه در زبان آرامی به شکل (Tanouro)یا تنورا از اکدی وام گرفته شده است، این واژه در زبان سریانی نیز به صورت «تنورا »(Tannura)و در زبان عبری به شکل «تنورا »یا (Tannur)ودر زبان مندایی به شکل «تنور »یا «تنورا »از اکدی اخذو اقتباس شده است .

تنور در گذر تاریخ :

تنور سازه ای انسانی و برای پخت نان انسان از این سازه گلی بهره می برد همچنین تنور را دشت نشین ها ابداع کردند زیرا در کوهستان امکان ساخت تنور کمتر است وبیشتر کوه نشینان از چاله استفاده می کنند وبرای آنش از پشکل حیوان بهره می برند،اما مردم دشت ازتنور بهره بردند چون معمولا دشت نشین ها وبویژه مردم دشت شوشان و عیلام باستان وبابل وبین النهرین وسایر سرزمین های متمدن از تنور بهره بردند وعلت آن استفاده آنها از چوب های جنگل ها وشاخ وبرگ درختان برای روشن کردن آتش بود .

اولین شواهد وجود تنور به 2000پیش ازمیلاد باز می گرددودر شوش مجسمه ای سفالی زنی وبچه ای در حال پخت نان در کنار تنور گلی به دست آمده که وجود تنوردر آن دوران را به اثبات می رساند.
تنور از دوران عیلامیان ،سومرین ،اکدیان،بابلیان، اشوریان ، میسانیان، کلدانیان، وسایر تمدن های باستان وجود داشته
وتا به امروز هنوز در میان مردم عرب با همان شکل باستانی ساخته واستفاده می شود.
هنوز زنان عرب تابه امروز گل رامدتی می خیسانند وآنرا با کاه مخلوط می کنند وبا آن تنوری بلند وسکویی کوتاه در کنار آن می سازند یعنی به همان شکل وشمایل تنوری که در شوش به دست آمد، زنان عرب گاهی تنور را بر روی صفحه ای فلزی می سازند ودر رون آنرا پر هیزم می کنند وتا مدتی این تنور را روشن نگه می دارند، تا کاملا محکم وپخته شود وگاهی هم بر اثر پخت نان کم کم گل این تنور پخته می شود وشکل سفالی به خود می گیرد ، تنوری که روی صفحه فلزی ساخته می شود پس از چندین بار آتش روشن کردن قابل جابه جایی است وبه راحتی توسط دو نفر از زمین برداشته می شود وبه جای دیگری منتقل می شود.

در برخی از روستاها زنان دست به ساخت انواع تنور گلی می زنند وآنها را در معرض فروش قرار می دهند برخی از زنان هنرمند عرب تنور گلی را روی شعله گاز می سازند وبوسیله شعله گازی که در میان تنور قرار گرفته حرارت مورد نیاز تنور را تامین می کنند.

زنان عرب با چندین نوع هیزم آتش مورد نیاز تنور جهت پخت نان را تامین می کنند، آنها گاهی از هیزم بریده شده از جنگل وخشک شده برای آتش تنور بهره می برند ،وگاهی از شاخ وبرگ های خشک درخت نخل ،اما اگر شاخ برگ در دسترس نباشد معمولا پهن گاو وگاومیش (مدفوع گاو ویا گاومیش )ویا پشکل گوسفند وبز استفاده می کنند وشعله مورد نیازرا تامین می کنند ،مردم عرب پهن خشک گاو وگاومیش را مطال می گویند که معمولا در حیات های بزرگ ویا در خیابان زنان پهن ها را جمع می کنند وپس از خشک شدن آنها را به عنوان سوخت در تنور می سوزانند ،گاهی نیز از خار وخاشاک بهره می برند یعنی اگر هیزم ویا شاخ وبرگ خرما به دست نیاید از خار وخاشاک بیابان بهره می برند ،«مردم عرب چوب هایی که درون تنور می اندازند تا با آنها آتش روشن کنند را« چیمه »می نامند وبه معنای «جمع شدن چیزی است ».

در قدیم در همه خانه ها تنور وجود نداشت چون زنان محله در خیابان که به آن شارع می گویند تنوری عمومی می سازند وهمه به نوبت از آن استفاده می کنند وعلت ساخت یک تنور این است که زنان اطراف آن جمع شوند وباهم صحبتی داشته باشند و الا هر کس می توانست به راحتی تنوری گلی بسازد.

زنان عرب پس از پایان پخت نان معمولا دیگ های خود را از گوشت وحبوبات پر می کنند ودر آن را خوب می بندند ودر میان خاکستر تنور دفن می کنند ،خاکستر تنور تا ساعتها گرم می ماند به این دلیل دیگ در میان شعله های گرم قرار چی گیرد و مواد درونی آن می پزد ،همچنین گاهی کتری را درون تنور قرار می دهند تا با آن چایی درست کنتد وپس از پخت نان چایی میل کنند.

از دیگر استفاده های تنور در میان مردم عرب ، کباب کردن ماهی است ، زنان عرب پس از تمییز کردن ماهی بدون آنکه پولک های آنرا در آورند ،ماهی را از کمر می شکافند ودرون ماهی را تخلیه می کنند ، آنرا می شویند ونمک وادویه وگیاهان معطر به آن اضافه می کنند ودر تور کباب قرار می دهند وبا تکه چوبی ویا آهنی درون تنور شعله ور آویزان می کنند تا ماهی خوب کباب شود ،ماهی کبابی با تنور فوق العاده خوشمزه ودر میان مردم عرب پر طرفدار است …

«علاوه بر همه آنها زنان عرب، نوعی کلوچه محلی به نام کعکة تمر يعنی کلوچه خرمایی وشیری ونوعی قرص نان به نام «گرصه»تولید می کنند و در تنور می پزند که بسیار پر طرفدار وبسیار رایج است ، کیک خرمایی مردم عرب قدمت هزار ساله دارد ولی امروز به نام مردم دیگری ثبت شده واین را می توان نوعی سرقت از فرهنگ مردم عرب دانست »

امروزه با همه پیشرفت های جهان اما هنوز تنور گلی در میان مردم عرب جایگاه ویژه خود را دارد ، ومی توان از هنر زنان عرب برای تولید وفروش تنور گلی باقیمت مناسب وبهداشتی بهره برد ، که می توان با این کار شغل مناسبی برای برخی خانوارها ایجاد کرد…

#الحرشة

عن مدير الموقع

شاهد أيضاً

«الامير شيخ سلمان كعبی اسطوره استعمار ستیزی در قرن 18»(5) / حسين فرج الله

«الامير شيخ سلمان كعبی اسطوره استعمار ستیزی در قرن 18»(5) حسين فرج الله شیخ سلمان …