الرئيسية / التاريخ / «الامير شيخ سلمان الكعبي اسطوره استعمار ستیزی در قرن18»(3) / حسين فرج الله

«الامير شيخ سلمان الكعبي اسطوره استعمار ستیزی در قرن18»(3) / حسين فرج الله

«الامير شيخ سلمان الكعبي اسطوره استعمار ستیزی در قرن18»(3)

حسين فرج الله

 

یاقوت حموی در کتاب معجم البلدان این گونه دورق راذکر می کند:

«دورق شهری است که کشتی های باز گشته از هند پس ازگذر از دریا در کنار سواحل آن لنگر می اندازند ،این شهر در کنار رودخانه عسکر مکرم است (رودخانه عسکر مکرم همان گرگر شوشتر است که در قدیم به کارون نمی ریخت وپس از حرکت شوشتر مسیر خود را به سوی دورق طی می کرد وپس لز گذر از این شهر وارد خلیج می شد اما بر اثر جاری شدن سیل رودخانه مسیر خود را تغییر می دهد ودر ناحیه بناوده (بندقیر)به کارون میریزد که پس از ان آب این رودخانه به دورق نمیرسد)کشتی هایی که از سواحل بوشهر وکیش می آیند راهی جزءعبور از سواحل دورق ندارند ،ولی کشتی هایی که از بصره به سمت هند سیر می کردند از عبادان می گذشتند و وارد خلیج سپس دریای عمان می شدند تا به هند می رسیدند ،اما موقع باز گشت از هند باز در دورق لنگر می انداختند،چون راه عبادان طولانی تر است آنها از راه دورق می رفتند چون هورهای دورق به خشکی متصل بودند وسیر وحرکت را آسانتر می کردند.

(الشیخ الامام شهاب الدین ابی عبدالله یاقوت ابن عبدالله الحموی الرومی البغدادی ،معجم البلدان،ص484)

دورق در دوره اسلامی:

دورق در دوره اسلامی ، یعنی از دوره صدر اسلام تا اواخر حکومت بنی العباس از مهم ترین شهرهای اسلامی بوده است ، زیرا وجود بندر دورق ،همچنین صنایع بشت بافی وپارچه بافی وساخت انواع قایق(مشحوف)وکشتی جنگی وتجاری وداشتن چندین مرکز علمی وحوزه توانست جایگاه والایی در میان شهرهای اهوازی به دست آورد.همچنین وجود علمای بزرگی مانند ابن سکیت دورقی در دوره عباسی جایگاه ویژه ای به این شهر داد که هارون الرشید خلیفه عباسی برای آموزش قواعد صرف ونحو وقواعد زبان عربی از علمای دورق یعنی ابن سکیت دورقی کمک می طلبد وابن سکیت را به عنوانمعلم ویژه فرندان خود مامون وامین انتخاب می کند واین دلیل مهمی بر علم وافر این شخص وشهر دورق است.

وجود علمای بزرگ منتسب به شهر دورق در سده های اولیه ظهور اسلام دلیل مهم بر توسعه ونشر علم در این شهر بود به گونه ای که شهر دورق به زودی در کنار عسکر مکرم ،عبادان ، حویزه ،ناصریه ، حصن مهدی ،بصنا ،بیروت ، قرقوب ،تستر ،جندی صابورا ،سوس ،رامز ،ارجان ،وسایر شهر هاتوانست به مرکز مهم تجارت دریایی وعلم تبدیل شود ، به شکلی که دانشجویان از اقصی نقاط سرزمین اسلامی به سوی دورق وسایر شهرهای اهوازی سرازیر شدند .

«از لحاظ پیشینه علمی وفرهنگی ،دورق سرزمین علی بن مهزیار اهوازی از رجال قرن سوم هجری یکی از مراکز علم وفقه وادب بوده است ،خود علی بن مهزیار 33کتاب ورساله نوشته است، او از امام رضا وامام جواد وامام هادی(ع)روایت نموده است .خاندان مهزیار به جزءایشان چندین شخصیت دیگر در دامان خود پرورش دادکه از جمله می توان ازابراهیم بن مهزیار،علی بن ابراهیم بن مهزیار و…..نام برد.
علی رغم نزدیکی دورق به شهر «جبی-مرکز پیشوایان معتزله »وعلی رغم وقوع آن در منطقه در مرکز بحران خیز عقیدتی وکلامی ،باز هم مردم آن سرزمین کمترین تزلزل واضطراب در اعتقاد پیدا نکرده وهمچنان ثابت واستوار در دفاع از مکتب خود پایدار ماندند…

در دوره حکومت مشعشعیان ،حویزه ودورق دو مرکز مهم حکومت وعلم وادب به شمار می آمدند.وگاهی دورق به علت حاصلخیزی وپاکی هوا وسرسبز بودن سرزمین نسبت به حویزه امتیازاتی پیدا می کرد.
مؤلف کتاب «الیاقوت الازرق فی اعلام الحویزه والدورق »درباره تعداد کثیری از مفسرین ،علماوادبای آن سرزمین آگاهی های ارزنده ای ارائه می کند.سید نعمت الله جزایری درکتاب «مسکن الشجون فی جواز الفرار من الطاعون » از تعدادی از این علماءدین ومفسرین قرآن نام می برد که پس از وقوع طاعون به رحمت خدا پیوسته اند.همچنین مرحوم سید عبدالله بن سید نور الدین جزایری در «الاجازه الکبیرة» تعدادی از آنها را یاد می کند.پس از وقوع طوفان در آن منطقه ،مرکزیت علمی در سال 1160ه.ق به منطقه فلاحیه انتقال یافت ،وکعبی ها به امارت رسیده اند ،آنان که همگی شیعه اثنی عشری بوده اند علما رامورد توقیر وتکریم قرار داده وبه شاعران وادیبان ،محبت می ورزیدند .حکام بنی کعب با برخی از علمای نجف اشرف مکاتبه ومراسله داشته اند .واز آنها می خواستند که به فلاحیه بیایند وتمام مخارج زندگی آنان را متقبل می شدند .

شیخ برکات بن عثمان بن سلطان بن ناصر کعبی دورقی:(متوفی1197ه.ق)کتابخانه بزرگی در فلاحیه به وجود آورد که صدها کتاب حدیث وفقه ،تفسیر ادب وتاریخ در آن نگهداری می شد وسرپرستی واختیار آن را به شیخ خلف عصفوری (متوفی 1208ه.ق)سپرد.مرحوم شیخ خلف یکی از بزرگان علمای شیعه وبرادزاده علامه وفقیه جلیل شیخ یوسف بحرانی ،صاحب کتاب 《الحدائق الناضرة في فقه العترة الطاهرة》می باشد.

شیخ خلف ،جمعی از علماء وادبا را دعوت نمود تا در آن کتابخانه به تحقیق وتتبع واستنساخ از کتاب بپردازند.واز افرادی که به کمک او شتافت ،شیخ محمد بن شمس الدین الطریحی بود.هم اکنون نیز برخی از نسخه های کتابخانه های عمومی یا خصوصی پیدا می شود که مهر شیخ برکات ،یا شیخ خلف در آن دیده می شود.
دورق یکی از مراکز علمی وفرهنگی اسلامی است،وعلماء وخطبا وشعرای بزرگی از دورق ونواحی تابعه آن برخاسته اند.که مایه فخر ومباهات هر اهوازی است.

 

ادامه دارد…

#الحرشة

عن مدير الموقع

شاهد أيضاً

«الامير شيخ سلمان كعبی اسطوره استعمار ستیزی در قرن 18»(5) / حسين فرج الله

«الامير شيخ سلمان كعبی اسطوره استعمار ستیزی در قرن 18»(5) حسين فرج الله شیخ سلمان …