الرئيسية / غير مصنف

غير مصنف

الخیانة / سید کاظم القریشي

🔹🔹

سيد كاظم القريشي 

الخیانة

(قصة قصيرة جداً)

 

رفع الموظف في منظمة الشهداء عینيه عن الملفات التي امامه و اعتدل في كرسيه ثم نظر الی العجوز الذي دخل المكتب بوجل.

– : يا الهي ؛ أنت مرة اخرى!

ناوله العجوز قصاصة من جريدة قديمة فيها صورة لجنود قد وقعوا في الأسر.

– : هذا هو أبني؛ منذ عام 1369 و نحن ليس لدينا خبر منه؛ أمه فقدت بصرها. و ذهب اخوته و اخواته الى سبيلهم. لا اطلب شيئا الآن و إنما اريد أن اعرف مصيره فقط.. يصعب عليّ جلب البرسيم و أنا في الثمانين للخراف الذي تربطها أمه امام الباب خروفا بعد خروف..

 

13 ابريل 2018🔹🔹

الصورة المفقودة (ق.ق.ج) سیدکاظم القریشي

*الصورة المفقودة من آلبوم العائلة الورقي* (قصة قصيرة جدا) 

سيد كاظم القريشي 

کانت تفكر بالصورة التي مزقها ابوها.. كانت ترتدي في الصورة فستانا أخضر بكمّين فضفاضين.. و امها واقفة جنبها ..

– : ماذا کانت ترتدي يا الهي

البطل الرمز المنسي جليل بن حويزي (1) / علي كاظم الحويزي

البطل الرمز المنسي جليل بن حويزي (1)

علي كاظم الحويزي

بلاشك و ريب تاريخنا معدن للرموز و ألقادة التي يعتز بهم الإنسان، عند قراءة حياتهم اللامعة بصفحات الوطن .
صفحات ممتلئة بأسماء ربما غابت عن ذاكرتنا و نسيناهم لسبب عدم وجود المصادر و الكتب التي تخص رموز الأهواز .
و إذ تمر هذه الأيام بذكرى سقوط حكم الدجل و الطاغوت ، حكومة الطاغية البهلوي الثاني المقبور محمد رضا فبهذه المناسبة نذكر أحد رموز الأهواز الذي كان له دورا بارز في تحدي حكم الطاغوت و جلاوزته .
أنه البطل الرمز الشهيد بإذن الله جليل بن حويزي الذي قتل على يد قوات السافاك بزمن حكومة المقبور محمد رضا البهلوي .
جليل بن حويزي ولد في مدينة الأهواز في حي لشكراباد (حي النهضة) في عام 1327 الهجري الشمسي
وسط مجتمع كان يخوض ميدان البطوليات و العنتريات ليبرز لنفسه أمام التحديات التي تواجه المجتمع العربي آنذاك .
كانت قوة البطولية و النضالية لجليل بن حويزي تضرب بها الأمثال و حتى الأن في مدينة الأهواز أذا شخص قوي الجسد و ذو جسارة و شجاع يقال له هل أنت أصبحت جليل بن حويزي ؟؟ كناية على صلابة تلك الشخص و شجاعته .
أما جليل بن حويزي لم يعرف بقوته الجسدية التي وهبها الباري تعالى إياها فقط، بل كانت له مواقف عديدة يعتز بها جميع الأهوازيين و تستحق التمجيد .
طبعا الكلام حول الرمز جليل الحويزي يراد له مقالات بل كتاب حتى تتضح شخصية البطل الأهوازي و الأعمال البطولية التي قام بها في تلك الآونة و لكن ننقل ما بوسعنا في هذا المقال ، و في المقالات التالية بإذن الله .
من هذه المواقف نذكر تحديه لقوات السافاك و الشرطة البهلوية الظالمة التي تروى من قبل الذين عاشوا تلك الفترة …..
يروى أن في يوم من الأيام كان جليل بن حويزي مدعو في حفلة زواج أحد أبناء لشكراباد و كانت قيادة الحفل بيد صاحب التسجيلات الشهيرة ناصر الشميلي ، كان حضور جليل في أي مراسم يهدي الأمور بسبب هيبته الخاصة . كما تعلمون في تلك الآونة في الأعراس تقدم الكحولات و المشروبات و كان السكارى يعملون ضجة و نزاع لكن بحضور الرمز جليل لا أحد يتجرأ أن يتنازع بسبب هيبته المثالية فكان ضمن المدعويين عدد من ضباط السافاك ، فكانوا جالسين على طاولتهم خاصة و كانت لهم ترتيبات و ضيافة خاصة بأنواع الكحول و الشراب ، فعندما البطل جليل الحويزي شاهدهم أرسل لهم أحد ليبلغهم بترك الحفل و قال لا مكان لكم في لشكراباد و فبعد إرسال البلاغ من قبل جليل بن حويزي ، قوات السافاك قاموا بإستهزاء هذا الموقف فسرعان ما البطل المغوار إتجه نحوهم فضربهم ضربة لا ثانية لها و كسر الزجاجات على رؤوسهم و حطم طاولتهم و أغرققهم بدمائهم ففروا من الحفل بعد ما إستهزئوا بهم أبناء الحي .
فكان هذا الموقف الصارم القوي ،تحدي واضح لقوات السافاك . القوات التي كانت ترعب الناس و لا أحد يتجرأ يذكر إسمهم و يجيب طاريهم فكانوا كبع بع يرهب أبناء المجتمع فجليل كسر هيبتهم و ذلهم ..
و من المواقف الشهيرة لبطلنا الرمز التي أصبح له صيت بجميع المدن الإيرانية و الدول المجاورة و منهن الكويت و العراق .فقام جليل و رفاقه بقطع الطريق و سكر جسر الأهواز ( جسر الهلالي ) ليظهر قوته الفائقه و أكيد كان هدفه تحدي قوات الطاغوت و إذلالهم و كسر أنوفهم . فكان جليل الحويزي رافعا خنجره متحديا لا يهاب أي أحد إلا الله سبحانه و تعالى فطالت مدت التحدي إلى ساعتين كاملتين إذ ازدحمت السيارات و المارين و العابرين و لا أحد يستطيع يفتح الطريق و الشرطة و الأمن كانوا فقط ينظرون و لا يتجرأون القرب إلى جليل و رفاقه بعد وقوع الإزدحام و الضجة، جمع من الأهالي و عدد من ضباط الأمن خبروا المرحوم كاظم الحويزي( رحمه الله ) بما حصل و توسلوا به لحل الأزمة ، فكان كاظم الحويزي الأخ الكبير لجليل و له كلمة مسموعة في المجتمع و كان جليل يحترمه كثيرا و يأخذ كلامه فقام كاظم الحويزي برجع جليل إلى بيته و فتح الطريق ثم قال لجليل أما انت لا تخاف أن يقتلوك ؟ فهذه الأعمال تؤدي إلى قتلك.
فقال جليل كلمته المعروفه: الإنسان يموت مرة واحدة فأنا لا أهاب الموت . بعد وصول الخبر إلى طهران قرروا أن يتخلصوا من جليل و رفاقه فكادوا له مكيدة للتخلص من الرمز جليل الحويزي ، طبعا قوات الأمن تعلم أن مقابلة جليل قد تؤدي إلى الفشل و الهزيمة . و نعلم إذا وصلت منية الموت لا فرار منها و يقول سبحانه: أينما تكونوا يدرككم الموت و لو كنتم في بروج مشيدة .
بعد مرور أيام جاءت دعوة إلى جليل بقرية بقرب من الحميدية و قرر جليل الذهاب إلى الحفل و كلما رفقاه أصروا عليه أن يذهبوا معه رفض و قال أنا أذهب لوحدي فطلب دراجة نارية و ذهب إلى الحفل ، بقرب من مقبرة سيد هادي ،الأمن و قوات السافاك كانوا ينتظرون جليل الحويزي لينالوا منه ، حين وصوله بقرب المقبره تبعوه بسيارة جيب Jeep) )و ثم ضربوا الدراجة فسقط جليل على الأرض ،لم يمهلوه حتى يقوم ﻷن يعلموا اذا قام جليل فتكون نهايتهم وخيمة ، سحقوه مرات و كرات و ثم حرقوا الدراجة على جسده الشريف فهكذا إستشهد الرمز جليل بن حويزي ليكون أسوة البطولة و التحدي .
نسئل الله أن يتقبله من الشهداء .
ختاما نذكر الآية الشريفة : مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا.
هذا المقال كتب حسب طلب الإخوة من أبناء الأهواز لقرابتنا من البطل الرمز جليل الحويزي رحمه الله.

«الامير شيخ سلمان كعبی اسطوره استعمار ستیزی در قرن 18»(5) / حسين فرج الله

«الامير شيخ سلمان كعبی اسطوره استعمار ستیزی در قرن 18»(5)

حسين فرج الله

شیخ سلمان کعبی توانست روابط دوستانه ای با شیوخ بنی کعب وبنی تمیم ایجاد کند این روابط دوستانه حمایت آنها از شیخ سلمان را بر انگیخت ، این حمایت دیگر شیوخ عرب را نیزبه اطاعت شیخ سلمان کعبی وا داشت.

سرزمین اهواز در دوره حکومت بنی کعب به چند امارت تقسیم شد که امارتها تابع حکومت بنی کعب در الفلاحیه بودند.از مهم ترین امارت ها می توان امارت بنی تمیم ، امارت آل کثیر ، امارت باویه ، امارت بنی لام ،امارت بنی کعب وغیره را نام برد که هر امارت ممکن بود شهری یا چند شهر را در برمی گرفت ومالیات های شهرها وروستاها جمع می شد وبه دربار شیوخ بنی کعب ارسال می شد .

شیخ سلمان بن سلطان بن ناصر الكعبي ، یکی از حکام محلی اهواز از سال های 1150 ق تا سال 1178 ق(قرن هجدهم میلادی) بود او بارها با استعمارگران انگلیسی جنگید . جنگ “ابوطوق” یکی از نبرهای مشهور سپاه شیخ سلمان با بریتانیا بود ومنجر به شکست سنگین انگلیسی ها شد.(علت نامگذاری این جنگ به ابو طوق به خاطر وجودنوعی علامت نظامی در گردن یکی از فرماندهان نظامی بریطانیابود).علاوه براین، در نبرد میر منها بن نصر الزعابی که برضد هلندیها در خلیج صورت گرفت تنها یاور میرمهنا شیخ سلمان کعبی بود ،شیخ سلمان با ارسال کشتی های جنگی یاور میر مهنا برضد هلندیها بود.

شيخ سلمان را می توان قدرت بلا منازع خلیج در قرن هجدهم میلادی دانست او با ساخت کشتی های جنگی کوچک توانست بر تمام یا بخش بزرگی از خلیج مسلط شود ، اما این قدرت خوشایند بریطانیا نبود پس بریطانیا برای جلوگیری از نفوذ شیخ سلمان کعبی دست به دامان کریم خان زند شدند واو را به جنگ با شیخ سلمان کعبی تشویق کردند تا با این ترفند بتوانند شیخ سلمان را تضعیف نمایند ودر نهایت حکومت مقتدر او را برچینند اما شیخ سلمان با کریم خان نجنگید وگذاشت تا کریم خان وارد سرزمین عربستان شود تا در وقت مناسب سربازان او را از پای در آورد با این ترفند او توانست تعداد زیادی از سربازان کریم خان را بکشد او وسپاهش را در هور وزمین های باتلاقی گرفتار سازد، به گونه ای که کریم خان مجبور به بازگشت به شیرازشد .
در این زمان موقعیت برای ورود به مبارزه ای دیگر با بریطانیا مناسب نبود اما اگر بریطانیا با کشتی های غول پیکر وجنگیش در خلیج بماند بیرون راندنشان سخت وغیر ممکن می شد ،به این خاطر می بایست هرچه سریعتر بریطانیا را از خلیج بیرون راند ،ولی شیخ سلمان نمی توانست به سریع سربازان خسته خود را تجهیز کند ، وآنها را وارد جنگ دیگری کند ، علاوه برآن عثمانی های ادعای مالکیت سرزمین عربستان را داشته ودر تلاش بودند تا شیخ سلمان را خراجگذار دولت عثمانی قرار دهند ، در این اوضاع انتخاب مسیر بر شیخ سلمان ویارانش بسیار دشوار بود اما راه دیگری وجود داشت وآن راه دل به دریا زدن ودر دریا با بریطانیا مواجه شدن بود ولی کشتی های شیخ سلمان در مقابل کستی های غول پیکر بریطانیا چیزی نبودند ،اما همیشه قدرت در تجهیزات نظامی نیست بلکه طراحی حنگ ومدیریت سربازوایمان به وطن از بسیاری سلاحها قویتر است .

 

کاپیتان هنت که در سال ۱۲۷۳ ق (۱۸۵۳ م) یکی از افسران ارتش انگلیس در جریان جنگ ایران و انگلیس در محمره بوده و پس از فرار خانلرمیرزا به اهواز با کشتی به تعقیب خانلرمیرزا پرداخته، اهواز را این‌چنین دیده‌است:

شهر اهواز مثل اکثر بلاد مشرق زمین دارای خانه‌های محقری است که از خشت و گل، بدون مراعات اصول صحی به ترتیب غیرمنظمی ساخته شده و در حدود یکهزار و پانصد الی دو هزار نفر جمعیت دارد. تمام سکنه اهواز را عرب‌ها تشکیل می‌دهند، ایشان کاملاً خوش قیافه‌اند و اندکی سیاه‌چرده‌تر از اسپانیایی‌ها هستند.

[ هنت. جی. اچ «جنگ انگلیس و ایران در سال ۱۲۷۳ ق»، ترجمه حسین سعادت نوری، ضمیمه سال سوم مجله یادگار، تهران، ۱۳۲۷. ش]

پس از شیخ سلمان تا روی کار آمدن شیخ مرداو آلبو کاسب وشیخ جابر وشیخ مزعل وسپس شیخ خزعل شهر دورق فرازو فرودهای فراوانی راپشت سر گذاشت ،شیوخ البوکاسب برای حفظ قدرت پایتخت خود را از فلاحیه شیخ سلمان به محمره منتقل کردند تا بتوانند به دور از مشاجرات قدرت بنی کعب به حکومت خود بپردازند همین امر باعث شد که فلاحیه ودورق دیگر جایگاه ویژه خود را از دست بدهند ومحمره جایگزین آنها وبه عنوان مهمترین شهر ان دوران شود واین قدرت تا زمان دستگیری شیخ خزعل وتبعید اوبه تهران ادامه یافت …

«اقدامات شيخ سلمان كعبی باعث رونق مجدد دورق گردید ،به طوری که محمد علی فسائی در صفحه 239فارسنامه می نویسد :سبب ایجاد وتوسعه اخیر بلوک فلاحیه بیشتر متوجه اقدامات شیخ سلمان کعبی می باشد، که در ایام نادر شاه افشار رییس ایل بنی کعب در این سرزمین بوده است.که ایل کعب در فلاحیه به جزءاولاد ونواده شيخ سلمان كعبی به ریاست خود دیگری را قبول ندارند.

اززمان شیخ سلمان کعبی نام دورق به فلاحیه تبدیل گردید وپس ازسقوط سلسله قاجاریه در سال 1314ه.ش نام فلاحیه به شادگان تبدیل یافت.(این تغییر نام پس از دستگیری وتبعید شیخ خزعل کعبی صورت گرفت، وبا روی کار آمدن رضاشاه نام بسیاری از شهرهای عربی نام های عربی خود را از دست داده ونام های جعلی رضا شاهی جای آنها را گرفت).

(سیمینار خلیج فارس ،تهران ،اداره کل انتشارات رادیو ،1342هجری شمسی)

#الحرشة

الامير شيخ سلمان كعبي اسطوره استعمار ستيزى درقرن 18-(4) /حسين فرج الله

 الامير شيخ سلمان كعبي اسطوره استعمار ستيزى درقرن 18-(4)

حسين فرج الله

 

از علمای بارز دورق می توان به ابو مسلم محمد بن شیرویه تاجی نام برد او همان کسی است که ابو بکر بن مرودیه از وی حدیث روایت نموده است.
ابو عقیل دورقی ازدی تاجی ،نام وی بشیر بن عقبه ازدی بوده است واز گروه بصریان به شمار می رود ،دربصره سکونت گزید واز حسن بصری ،قتاده ودیگران حدیث شنیده است واز ابن سیرین ،ابونضرة وابو المتوكل وحسن ويزيدبن عبدالله بن الشخير روايت كرد.ومسلم بن ابراهيم فراهيدی وهاشم بن بشیر ویحی بن سعید قطان وعبدالرحمن بن مهدی وابونعیم ملایی وابو ولید طیاسی وجز ایشان از وی روایت کرده اند.

(علی نژاد ،عبدالکاظم ،ابن السکیت دورقی اهوازی شهید ولایت، ص22تا 24)

دورق در دوره حاکمیت بنی کعب:

بنی کعب یکی از قبایل مهم جنوب عراق وسرزمین اهوازاست «آنها با آغاز قرن دوازدهم ه.ق به عنوان قدرتی تاثیرگذار در عرصه منازعات خوزستان ظاهر شدند.بنی کعب با غلبه بر رقبا وقدرت های محلی ،سیطره ونفوذ خویش را برجنوب وجنوب غربی خوزستان گسترش دادند ،وروز به روز بر اقتدار خود بیافزایند ،به نحوی که در عهد شیخ سلمان الکعبی (1182-1150قمری)اشکرکشی عظیم والی بغداد وسیدمطلب مشعشعی را باشکست مواجه کرده وپس از آن بادر اختیار داشتن کشتی های بزرگ وکوچک وسیطره بر بخش شمالی خلیج فارس ، آوازه خویش را به اروپا برسانند.

اولین ظهور بنی کعب در این خطه در اوایل قرن یازدهم در شهر قبان است.(قبان نام شهری درجنوب اهواز برکرانه دریا میان بندر معشور ودهانه رود کارون (بهمنشیر)در آن زمان در چند فرسنگ پایین تر از اهواز شاخه ای از کارون به سوی جنوب جدا شده وپس ازسیراب کردن زمین های پیرامون قبان در نزدیکی آن شهر به دریا می ریخت واین شاخه بوده که رود قبان نامیده می شد).پیش از این نیز بنی کعب در آن پیرامون ودر شرق شط العرب ساکن بوده اند.استاد عباس العزاوی به هنگام ذکر حوادث پس ازسقوط بغداد به سال656قمری از قبیله بنی کعب نام می بردکه در آن زمان درمناطق مختلف عراق ساکن بوده اند.
(قیم ، عبدالنبی ، پانصد سال تاریخ خوزستان ،ص272)

شیخ فتح الله کعبی حوادث قبان را تا سال1078ه.قمری روایت کرده وپس از آن مشخص نیست ،شیخ بدر بن عثمان ویا اعقاب اوتاچه تاریخی بر قبان حاکم بوده اند.کسروی معتقد است که پس از برافتادن دیریان ،بنی کعب سرخود می زیسته اند، باوجود این او اذعان داردکه در این زمان ها چندان آگاهی از حال نداریم.به همین دلیل کسروی پس ازذکر بر افتادن دیریان در سال1078قمری.هیچ گونه اطلاعاتی درباره ی بنی کعب ارایه نمی دهد و وضعیت آنها را در قبان تا سال های اولیه قرن یازدهم یعنی1100قمری مشخص نمی کند.تنهاچیزی که ایشان بدان اشاره می کند این است که در سال1106قمری در بصره وپیرامون آن بیماری طاعون پدید آمده،به قبان رسیده ومردم بسیاری را نابود ساخت ،سپس در قبان علی بن ناصر بن محمدحکمران گردید.

(همان منبع ،ص278)

حاج علوان بن عبدالله الشویکی درکتاب خویش به قدرت رسیدن بنی کعب درقبان را پس ازبرافتادن دیریان این چنین روایت کرده است:بنی کعب روز دوازدهم ربیع الثانی سال1095قمری از مناطق مجاور به دشت میناو آمدند .شیخ بنی کعب در آن سال شیخ ناصر بن محمد بن علی بن یحیی بن عبدالله بود.آنها به منظور عدم پرداخت مالیات به دولت وهمچنین قرارنگرفتن در منطقه تحت سیطره مشعشعیان ،به دنبال مناطق جدید بودند.از این رو عده ای از آنها راهی قبان شدند.پس ازبازگشت گروه مزبور وتشریح اوضاع آن منطقه ،بزرگان بنی کعب تصمیم گرفتندازمیناو به قبان مهاجرت کنند.در این میان عده ای از کعبیان به دلایل مختلف واز جمله به دلیل ناتوانی حاضر به ترک میناو نبوده وقادر به مهاجرت نبودند «کعب العجزه »به معنای کعبیان ناتوان وبا کعبیان عاجز نامیدند.وآنهایی که از میناو به قبان مهاجرت کردندوبه کعب القبان به معنی کعبیان منطقه قبان معروف شدند.
حاج علوان شویکی همچنین می افزاید ،در آن دوره طایفه معروف «مطور »اختیار دار زمین های قبان بودند.ازاین رو بنی کعب به عنوان کشاورزان نزد قبیله «مطور »رفتند وخواستار کشت وزرع زمین های آنها شدند.

براساس توافق بعمل آمده میان شیوخ مطور وشیخ ناصربن محمدشیخ کعبیان در سال1098قمری ،مقرر گردیدبنی کعب زمین های مطور را کاشته واز آن بابت دوسوم محصول را به شیوخ مطور واگذارکنند وعلاوه برآن به مطور خراج دهند ،در آن سال بنی کعب مطابق توافق عمل کرده ودو سوم محصول را به مطور دادند ،سال بعد شیخ ناصر بن محمد کعبی خواستار افزایش سهم کعبیان از دو سوم به یک سوم شد ،اما شیوخ مطور نپذیرفتند .این کشمکش ومنازعه میان طرفین آغاز شد که درنهایت به جنگ وخونریزی منجر شد.در جریان این جنگ شیخ ناصر بن محمد کعبی ،شیخ بنی کعب پس ازبیماری در گذشت وپسرش علی جانشین اوشد.علی بن ناصر عزم خودرا درادامهجنگ بامطور جزم کردودرنتیجه درجنگی که بهومدت هفت روز طول کشید ،بنیکعب باتطمیع عشیره «آلبوعشیره »ازهم پیمانان مطور توانستند مطور را شکست دهند.درپی شکستقبیله مطور منهزم شده برخی به کویت وبحرین وقطیف رفته وبخش اعظم آنها به بندر معشور گریختند.گروهی هم درقبان ماندند، بدین ترتیب شیخ علی بن ناصر به عنوان شیخ بنی کعب بر قبان وزمین های اطراف آن حکم فرمایی کرد.وکعبیان این حکومت راتحت نام بنی کعب آل ناصر ویا شیوخ آل ناصر تا دوقرن استمرار بخشیدند.

(قیم ،عبدالنبی، پانصد سال تاریخ خوزستان ،ص278)

شکست قبیله مطور وتصرف قبان واطراف آن در سال 1099قمری توسط بنی کعب ،به رهبری شیخ علی بن ناصر سرآغاز اقتدار کعبیان در آن خطه بود.دراین سال ها مشعشعیان گرفتار کشمکش های داخلی به منظور کسب قدرت حویزه بودند.این کشمکش ها به مدت پنج سال شیرازه کار را از دست مشعشعیان خارج ساخت وحویزه بدون والی بود.تا اینکه در سال1097قمری ،مشعشعیانمتف القول شده وسید عبدالله را به عنوان حاکم برگزیدند.همین موضوع علاوه بر تشتت وچندگانگی آل مشعشع ،بیانگر ضعف وناتوانی دربار صفوی درآن دوره است.از طرفی دیگر والیان حویزه هیچ گاه به فکر تصرف قبان واستیلای برآن خطه نبودندوتقریبا آن منطقه را به حال خود گذاشته بودند.به همین جهت سید فرج الله مشعشعی در سال1109قمری، به سوی بصره لشکر کشید وآنجا را فتح کرد ،اما نگاهی به قبان نداشت ،آنها حتی «دورق»را که در عهد سید مطلب فتح کرده بودند ،به حال خود گذاشتند وبه قول کسروی حاکم آنجا خودسر زندگی می کردند.
دولت عثمانی نیز در این زمان سخت گرفتار بوده آن توانایی که به گوشه های دور دست رسیدگی کنند را نداشت.حال وروز حکومت صفویه وضعف دربار درعدم تصمیم گیری پنج ساله در انتخاب والی حویزه را در بین 1091-1092دیدیم،از اینرو مجموعه عوامل فوق موجبات تحکیم وتثبیت بنی کعب را فراهم نمود.وروز به روز بر قدرت آنها افزوده شد، همچنین نبایداز این امر غافل ماند که علاقه ومیل شدید شیوخ بنی کعب به عمران وآبادانی از مهم ترین عوامل تثبیت قدرت بنی کعب بود.احداث ترعه ها ونهرها وحفر جویبارها وانشعاب آنها از کارون موجبات بسط وتوسعه کشاورزی ورونق زندگی مردم شدودرنهایت تحکیم پایه های حکومتی آنها را درپی داشت.

پس از مرگ شیخ ناصر بن محمد بن علی به سال1099قمری پسرش علی بن ناصر جانشین اوشد وقبان را از طایفه مطور گرفت .علی بن ناصر پس از مدتی توانست سایر عشایر وطوایف آن منطقه را مطیع وفرمانبردار خود بسازد وبا حصر آب سابله ،کشاورزی آن خطه را رونق بخشید .اوبا همسایگان خوش رفتاری کردواز ادبا وشعرا تجلیل بعمل آورد.پس از مدتی شیخ علی کشته شد وبرادرش شیخ عبدالله زمان امور را به دست گرفت.
شیخ عبدالله بن ناصر علاقه فراوانی به عمران وآبادانی داشت .به دستور او نهرها وجویبارهای ذیل حفر شدند، این نهرها ازکارون منشعب شده وتمامی منطقه شرق کارون حد فاصل کارون تا دورق وشمال آنرا آبیاری می کرد،نهرهای الرمیله ،موسی، السماوه، هاشمی، الشنباره ،القجر، عبدربه ،ابوعاقوله ،الحیاچ ،شاخه خان ،الوسطانیه ،عبدالواحد، خوین،الخضریه ،الاسماعیلیه، عیده ،حوران …..شیخ عبدالله برسر هر نهر وجویبار عده ای را ساکن نمود تابه کشت وزرع وپروش دام بپردازند ،او مالیاتی برآن زمین ها بست وهمه ساله مأموران خویش را برای وصول مالیات به آن ناحیه اعزام می کرد.با وجوداین وعلی رغم اقدامات مؤثر شیخ عبدالله ،بنی کعب او رانیز کشتند .پس از قتل او برادرش سرحان فرمانروای بنی کعب شد.
سرحان بن ناصر به منظور بهبودی حال مردم ،نهرها وجویبارهای متعددی از کارون منشعب کردتا جمعیت بیشتری در آن مناطق ساکن شوند .

(همان منبع ص284)

پس از سرحان فرج الله بن عبدالله حاکم بنی کعب می شود حکومت فرج الله مصادف با حمله محمود افغان وبراندازی حکومت صفویه بود که باعث استحکام قدرت بنی کعب شد.

شیخ فرج الله در جنگ بصره با عثمانی ها کشته شدوپس از اوطهماز بن خنفر بن ناصر جانشین او شد ،او تا سال1150بر قبان ومناطق مجاور حکومت کرد او چهار سال حکومت کرد وپس از کشته شدنش پسرش بندر بن طهماز حاکم شد اما دوماه بعد کشته شد وحکومت به عثمان بن سلطان بن ناصر رسید.شیخ عثمان بن سلطان همراه با برادرش شیخ سلمان حاکمان بنی کعب شدند ،شیخ عثمان پس از بیست وهشت سال در سال1178فوت کرد وشیخ سلمان برادرش بر کرسی ریاست نشست ،شیخ سلمان تا 1182 قمری بزرگ بنی کعب بود .

مهاجرت بنی کعب از قبان به دورق :

دوره سی ودوساله حکومت شیخ سلمان (1182-1150)را باید نقطه عطفی در تاریخ بنی کعب دانست ،در این دوره بنی کعب با مهاجرت از قبان به دورق وبنای شهر فلاحیه پایه های قدرت خویش را مستحکم تر ساختند.
در سال 1160قمری بنی کعب در جست جوی زمین های حاصلخیز رو به سوی دورق نهادند، این کوچ یا مهاجرت به صورت دسته جمعی بود وهمه افراد اعم از زنان وکودکان وپیرمردان را شامل شد.به احتمال زیاد قرار کرفتن قبان بر ساحل شمالی خلیج وشوره زار بودن بخش های آن ،افزایش جمعیت بنی کعب وناکافی بودن زمین های قبان ودرمقابل سرسبزی وخرمی دورق وفراوانی آب از عوامل اصلی مهاجرت دسته جمعی بنی کعب بوده است .این بار بنی کعب بر خلاف مهاجرت قبلی ،گروهی را به عنوان پیش قراول نفرستادند بلکه همگی از قبان به دورق مهاجرت کردند.

(همان منبع ص287)

شیخ سلمان کعبی مرد خردمند وکاردانی بود وعلاقه فراوانی به عمران وآبادانی داشت .از جمله اقدامات او بنای سد سابله بر رودخانه کارون است که نقش بسزایی در رفاه وآسایش مردم داشت .دشت خوزستان به دلیل هموار بودن ،و وجود رودهای بزرگ همچون کارون از حاصخیز ترین وپربرکت ترین خاک ها به حساب می آید.اما عمیق بودن رودخانه استفاده از اب را سخت می کند….شیخ سلمان با آگاهی از اهمیت ونقش سد، در زندگی مردم ،در مکانی به نام سابله ،سدی بر روی کارون احداث کرد وآب را در آن ناحیه مجتمع کرده وبالا آورد.سپس همه زمین های اطراف سد را در مسیر جوی قبان قرار داشتند با شبکه ای از جوی های بزرگ وکوچک به آب سد متصل کرده وزمین های وسیعی را آبیاری کرد.
این سد در جنگ شیخ سلمان با کریم خان زند به دست کریم خان شکسته شد وزمین های سابله واطراف آنرا از بین برد ، از مهترین اقدامات شیخ سلمان تاسیس شهر فلاحیه است که این شهر تا کنون در محل قدیم خود پا بر جاست ، همچنین شیخ سلمان کعبی ،شیخ سلمان کعبی از مهترین حاکمان بنی کعب در قرن هجدهم بوده که توانست با کارهای عمرانی وایجاد کانالهای کشاورزی وهمچنین سد سازی بر رودخانه هاوعلاوه برآن روابط سیاسی با رقیبان داخلی وخارجی به تاثیر گذار ترین حاکم بنی کعب تبدیل شود.

ادامه دارد…..

#الحرشة

أنا ولغتي (3) _ سعيد مقدم أبو شروق

أنا ولغتي (3)
سعيد مقدم أبو شروق

تلك الليلة لم أنم مرتاحا، كنت مستعجلا، أو بالأحرى مشتاقا لشراء الكتب العربية، وعند الغد رافقني زميلي سعيد العبادي واتجهنا بالدراجة النارية نحو كيان، الشارع الذي توجد فيه مكتبة عربية.
كنت أسوق وأتكلم مع زميلي سعيد، وفجأة …

فتحت عينيّ لأجد نفسي في المستشفى سابحا بالدماء، الممرض يخيط جرح رأسي، والممرضة تنظم قطرات محالیل المصل التي كنت أحسها تجري في عروق يدي اليمنى.
وعند انتهاء عملهما دخل عليّ زميلي سعيد ملتاعا، لكنه والحمد لله كان سالما.
سألته بصوت مرتعش من شدة الألم الذي أحسه في رأسي:
ماذا جرى يا سعيد؟
وأجاب سعيد بجزع وحزن:
لقد تعرضنا لحادث!
ثم دخل رجل قال إنه سائق الحافلة التي صدمتنا، فأعرب عن فرحته لسلامتي.
سألت عن الدراجة، قالوا إنها بقت في مكان الحادث وقد نقلتها الشرطة إلى المخفر، وكذلك فعلت بالحافلة.
خرجنا من المستشفى بعد ساعتين، وأبلغتنا الشرطة أن نحضر غدا إلى المحكمة.

كنا قريبين جدا من شارع كيان، نتمشى ببطء، والأنظار تتوجه إلينا باستغراب!
قميص أبيض مضرج بالدماء! ورأس معصب بالضماد الذي تغير لونه إلى الأحمر من شدة النزيف والبيتادين، ونتمشى في الشارع، مشهد غريب حقا!

سألت رجلا عن المكتبة رغم الدوار الذي أصابني بعد خروجي من المستشفى،
ورغم الألم الذي بدأ يشتد بعد زوال تأثير البنج؛ فاندهش سعيد وقال:
وأنت في هذا الحال؟!
قلت: ولماذا جئنا وتعرضنا لحادث وجُرحتُ وسالت دمائي إذن؟
أليس كل هذا لأجل أن نصل إلى المكتبة؟!
ودخلنا المكتبة.

كانت أبعادها إن تسعفني الذاكرة 2 في 3 أمتار لا أكثر، وأظنها كانت المكتبة العربية الوحيدة في الأهواز، والتي يبلغ عدد سكانها الملايين!
وعلى القارئ أن يتصور عمق الكارثة.

عند دخولنا وأنا في تلك الهيئة المخيفة، وثب الرجل الذي كان جالسا من مكانه وسأل في توجس:
ماذا تريدان؟!
أجبت بهدوء وإرهاق: نريد كتبا.
وقصيت عليه القصص بأكملها.
وقف الرجل البائع لبرهة ينظر إليّ بغرابة، ثم قال:
لا أصدق ما قصصت لولاك مضرج بدمائك أمامي!
ثم أردف وهو يوجهني صوب رفوف الكتب:
ما أشد اشتياقك إلى القراءة!
خذ ما شئت من الكتب ودون أي مقابل.
اشتريت أربعة كتب، وأهداني الرجل الكريم كتابا أو كتابين، ثم رجعنا.

عند الصباح أخذت من أمي مبلغا آخر بعد أن أخبرتها إني متوجه إلى المحكمة، وذهبت على مضض.
أغرمني القاضي 3000 ريال لعدم امتلاكي رخصة القيادة، ثم توجهت إلى المخفر آخذ الدراجة.
وجدت عجلتها الأمامية معوجة تماما، وأن الدراجة مدمرة، كلفني تصليحها 5000 ريال، لا أتذكر كيف دبرتها.

خشخاش و تجربه زبان مادری/ ماجد تمیمی

ﻭ ﺃﻋﺸﻖ ﻋﻤﺮﻱ ﻷﻧﻲ

ﺇﺫﺍ ﻣﺖّ ،

ﺃﺧﺠﻞ ﻣﻦ ﺩﻣﻊ ﺃﻣﻲ

از شرم اشک مادرم

اگر روزی بمیرم٬

به عمرم عشق می ورزم

«محمود درویش»

🔺خشخاش و تجربه زبان مادری🔻

🔸ماجد تمیمی

🔹بارها این روایت را از مادرم شنیده ام که در کودکی ام گریه های ممتدم به جز جوشاندن گیاه خشخاش و دادن چند قاشق از این جوشانده به من راه حل دیگری نداشت!! این یک درمان موروثی بود دقیقا مثل زبان مادری که با کشف زبان ها و تجربه ها و جهان های نو هنوز مثل نوش- خشخاش (دارو) عمل میکند!

🔹بعدها برای گریه های نامرئی من دیگر خشخاش اثر گذار نبود و تنها داروی تأثیر گذار که میتوانست ژوئیسانس* من باشد زبان عربی بود این زبان نه زبان مادری بلکه یک سره مادرم بود! مادری که مرا به دنیا آورد و شرم از مرگ به دلیل ترس دیدن اشک هایش را در جانم کاشت

🔹ژاک دریدا در کتابش به نام تفاوت و نوشتار وقتی از اهمیت آوا محوری در اندیشه غرب میگوید اشاره ایی به افلاطون میکند و توضیح می دهد که افلاطون تجربه نوشتن را چیزی شبیه فاراماکون میداند و فاراماکون به طور خلاصه یعنی همان وضعیت مخدر تک افتادن و سرخوشی و لذت از نوشتن و تنها ماندن ناشی از نوشتن و مطالعه است…

🔹دیگر برای من روشن است که از افلاطون تا کنون تنها داروی هر ملتی زبان آن ملت است زبانی که با نبودنش چیزی به جز مرگ در انتطارش نخواهد بود٬ زبانی که باید با آن فکر کرد و خوابید و عشق بازی کرد و سنت دست و پاگیرش را اصلاح کرد سنتی که مثل یک پدر و یک مرد٬ به مردسالاریش افتخار میکند

🔹بهترین زبان٬ زبان بی پدر است. پدری که باید به آن خیانت کرد…

 

🔸پی نوشت

 

ژوئیسانس: یک اصطلاح در نظریه راونکاو فرانسوی ژاک لکان به معنی تجربه همزمان درد و لذت است

أهمية اللغة العربية ومكانتها _ الحرشة

أهمية اللغة العربية ومكانتها

 

إنّ اللّغة العربيّة من أبرز اللّغات على الإطلاق وأكثرها جزالةً في الألفاظ وقُدرةً على استيعاب المعاني الجليّة، إذ تُدعى بلغة الضّاد، وهي لغةٌ فضفاضةٌ واسعةُ المدى والبيان، وقد كان العرب سابقاً يتفاخرون بقدرتهم على نظم الشّعر وضرب الأمثال والنّثر والبلاغة، ومازالَ اللّسانُ العربيّ فصيحاًَ حتّى اختلطت بالعرب عناصرَ من العجم الذين دخلوا في الإسلام عصرَ الدّولة الأمويّة، وبشكلٍ أكبر في عصر العبّاسيين المُتأخّر؛ حيث أُعجمت الألسنة وتأثّر بَريق لغة الضّاد، فاحتاجَ الأمر أن يقف رجال القواعد لضبط الألسنة وتقويم اعوجاجها، وتنقيحها من الدّخائل والمُصطلحات التي ليست منها. نشأة اللغة العربية تُعتبر اللّغة العربيّة من أقدم اللّغات، ويعود أصلها إلى اللّغات السّامية، وتُعتبر الأقرب إليها من بين جميع اللّغات التي تعود لنفس الأصل، ويعود أصل أقدم نصوصٍ عربيّة عُثِرَ عليها إلى القرن الثّالث بعد الميلاد، وهي نصوص شعريّةٌ جاهليّةٌ تتميّز ببلاغة لغتها، وأسلوبها الرّاقي، ووزنها الشعريّ المُنتظم، وترجح أغلب الأقوال بأنّ أصل اللّغة العربيّة يعود لبلاد الحجاز في شبه الجزيرة العربيّة، وتطوّرت مع الزّمن نتيحةً لعدّة عوامل، منها تعدُّد الحضارات وتعدُّد لهجاتها، وإقامة الأسواق المُختلفة مثل سوق عكاظ. وتُعتبر الأسواق من أبرز العوامل التي أثّرت وتسبّبت في ظهور اللّغة العربية الفصيحة وتطوّرها كثيراً.

أهميّة اللغة العربيّة ومكانتها تُعتبر اللّغة بشكل عامّ من أهمّ ميّزات الإنسان الطبيعيّة والاجتماعيّة، وهي الوسيلة الأفضل للتّعبير عن المشاعر والاحتياجات الخاصّة بالفرد والجماعة، وتأتي أهميّة اللّغة العربية من أنّها من أحد مُكوّنات المُجتمع الرئيسيّة، ومن أهمّ عوامل البناء في مُختلف الحضارات والثّقافات، وهي السّبب الرئيسيّ في قيام الدّول وإنشاء المُجتمعات المُختلفة؛ لأنّ التّواصل الذي يتمّ عن طريق اللّغة هو اللّبنة الأساسيّة في عمليّة البناء هذه، وقوّة وبلاغة اللّغة يُعبّر بشكل كبير عن تماسك المجتمع النّاطق بها، واهتمامه بها وبقواعدها، وعلومها، وآدابها، وضوابطها، وهذا يُعدّ أجمل أشكال الرُقيّ في التّفكير والسّلوك لدى المُجتمعات المُحافظة على لغتها.

حَظِيَت اللّغة العربيّة بما لم تحظَ بهِ أيّة لُغةٍ من الاهتمام والعناية، وهذا أمرُ الله نافذٌ فيها؛ لأنّها لُغةُ القرآن الكريم وهذا بدوره أعظم شرف وأكبرَ أهميّةٍ للّغة العربيّة؛ لأنّ الله جلّ جلاله اختارها من بين لُغات الأرض ليكون بها كلامهُ الخالد الذي أعجز بهِ من كانَ ومن سيأتي إلى قيام السّاعة، ولا يكونُ هذا الإعجاز إلاّ لكون هذهِ اللّغة تحتمل ثقل الكلام الإلهيّ وقوّة الخطاب الربّاني. سُمّيت اللّغة العربيّة بلغة القرآن والسُنّة، وقال تعالى: (وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ)،

وكل هذا يُشير إلى أهميّة اللّغة العربيّة في فهم آيات القرآن ومقاصدها ومعانيها بشكل واضح؛ لأنّ القرآن نزل بلسانٍ عربيّ فصيح ومُبِين في عصرٍ كان مُعظم النّاس يتباهون ويتفاخرون ببلاغة وفصاحة لغتهم، وإلمامهم بقواعدها، وضوابطها، وقد نزل القرآن الكريم بمعانٍ، وتراكيبَ، وجملٍ بليغة جدّاً، تحتوي على الكثير من التّشبيهات والاستعارات، والأساليب اللغويّة البليغة، ممّا أضاف لمكانة اللّغة العربيّة درجاتٍ كثيرةٍ، حتّى أصبحت اللّغة الخالدة الوحيدة في العالم.

تمتدّ أهميّة اللّغة العربيّة إلى العلاقة الوطيدة بينها وبين الثّقافة والهويّة الخاصّة بالشّعوب، فهي وسيلة التّواصل بينهم، وهي التي تُعبّر عن تفكير الأمم، والوسيلة الأولى في نشر ثقافات الأمم المُختلفة حول العالم، وبما أنّ اللّغة العربيّة هي المسؤولة عن كلّ هذه الأمور فهي إذاً التي تُشكّل هويّة الأمّة الثقافيّة التي تُميّزها عن باقي الأمم

نافذة علی الإبداع الشِّعري/ علي دیلمي

نافذة علی الإبداع الشِّعري

علي دیلمي

وُجد الشعر منذ إن وُجد الانسان، ذلك لأنه حاجة للنفس البشریة لتبرز احساسها أو تعبِّر عن شعورها و بما أن المتغیّرات التي تنتج الشعر تزود و تنقص بین بیئة و أخری و زمن و آخر لذلك یقوي و یضعف الشعر عبر التاریخ و مرّ الزمن وعند أناس بالقیاس مع أناس آخرین. علی کل، العرب قوم لشدّما عبروا عن احاسیسهم و شعورهم بلغة الشعر، و قد اجادوا في هذا الفن منذ زمن بعید. کما لایخفي علی القاریء العزیز أن الشّعر و عموماً الأدب اتّصف بادوار مختلفة عند العرب، من حیث الجَودة و الضعف او القوالب والاغراض، من مثل: قبل الاسلام و العهد الاسلامي و العهد العباسي ثم الانحطاط و اخیراًالادب المعاصر، والذي بدأ الأدب فیه یرقی شیئاً فشیئا و یقترب من مواصفات الشعر الراقي في العهد العباسي و ینمو في إتجاهات جدیدة کما هو الحال في العالم الغربي.
علی انّ وتیرة النقد الأدبی کما کانت جنبا الی جنب الأدب في مسیرته، استمرت ایضأ بجدیة أکثر و اکتسبت مواصفات حدیثة فی نقد النصوص، کما هو الحال في الادب الغربي، فلعبت دورها في غربلة الشعر العربي و جعلته ینطبع بمواصفات الشعر الحدیث؛ ذلك بدایة من الرابطة القلمیّة في المهجر الی مدرسة آبولو مع احمد زکي ابوشادي و رفاقه الی مکتب الدیوان مع العقاد و ابراهیم المازني و عبدالرحمن شکري الی مجلة شعر و الذي کان علي احمد سعید(ادونیس) من اعضاءها.
في هذا الجزر و المدّ و السیر نحو الإزدهار لم تکن الاقطار العربیة في حد سواء بل منهم من استیقظوا و انتبهوا للنهضة الادبیة و منهم من لم ینتبه و بقوا تقریباً في اجواءعهد الانحطاط؛ لذلك عندما نقرأ تاریخ الأدب العربي لا نکاد نخرج من دائرة مصر و لبنان و سوریة و العراق ما عدا تونس التي برز فیها الشابّی و ابلي بلاء حسنا في اعماله الشعریة (هذا حسب ما نقرأه فی کتب تاریخ الادب). أما عرب الاهواز مع أن کان لدیهم شعراء لا بأس بهم في العهد المشعشعي و الکعبي بالقیاس مع شعراء العرب في تلك الفترة لکنهم في عهد النهضة الادبیة الحدیثة لم یتحرّکوا مع تیّار التجدید و لم یجرّبوا اشعاراً دخلت في طور الکلاسیکیة ثم الرومانسیة او الرمزیة بل علی عکس ذلك حصلت فترة صمت لدیهم، لاسیما في  الشعر الفصیح (اللهم الا القلیل القلیل مثل المرحوم الشیخ الکرمی). اما الشعر الشعبي عندهم، فقد استمر بشکل و علی مستوی لا بأس به.

في العقود الاربعة الاخیرة لکن، ارتفع عنا شیئا فشیئا الصمت المُخیّم و البلادة المُطبقة و بدأ شبابنا یجرّبون الشعر و یتذوّقونه و یتبارون و یتنافسون في ساحتيّ القریض و الشعبي و یتمکّنون من الاجادة في الإنشاد، کلما تقدم الزمان و مضت الایام؛ ذلک بفضل الوعي الذي یحصل في شتی المجالات و دخول العالم الافتراضي علی الخط. لکن یبقی لدینا سؤال اساسي و هو: هل الشعر الاهوازي  و الأدب عموماً علی الوضع الذي یرام و في ظروف من الازدهار الذي لا نحسد علیها، و اللهم ألا اذا کان الجواب سلبیا ما هي الاسباب؟ لا شك أن الجواب سلبي و اننا اذا ادّعینا الازدهار الشعري والثراء الادبي سنکون قد ارتکبنا خطأ، اضافة الی قصورنا في ایجاد نهضة ادبیة فی أرض الأهواز–مع أننا لا ينقصنا شیئا عن المؤهلات الذاتیة اللازمة للنهضة الأدبیة. اما الأسباب فهي  واضحة الی حدٍّ ما، منها: الأمیّة ثم عدم دراستنا لتاریخ الأدب العربي و التعرّف علی فطاحل الأدب والشعر— بالنسبة للذین لا یُجیدون ترجمة هموم مجتمعهم و آلامه شعریاً هو عدم وقوفهم علی جذور المشاکل و دراستها لیشعروا بعد ذلك بعمق وجدانهم و روحهم الجریحة بهذه المعاناة— و أبعد من ذلك عدم وقوفنا علی وظیفة الشعر و الشاعر، و هذا السبب الاخیر مهم جدّاً. ربما البعض عندنا يتصورون أن الشعر هو عبارة عن مدح او ذم او وصف و ذلك بتکلّف و تعمّل من قبل الشاعر حیث یضغط علی قریحته لیمدح احداً او یذم آخر او یصف شیئاً، بینما الأمر لیس کذلك بل هو تعبیر عن خلجات النفس والوجدان و افرازات اللاوعي في حالة من الذهولیّة. بعد ذلك و بعد إنشاد الشعر لایهتم الشاعر بالآخرین عما یقولون عن شعره، و انا لا أقصد جودة الشعر او عدمها؛ هذا شيء هو من أساسیّات الشعر لکن في الشعر الذي أنشد من قبل الشاعر في حالة من الإنطباع الشدید قد تمّت الوظیفة فیه حتی و لو کان لا تنطبق معاییر شخصٍ ما او فئةٍ ما به، إذا کان فیه جرح للأحاسیس او إهانة مؤلمة، الذي يمكن بالتعدیل و التنقیح إزالته.
یبقی شیء آخر لم نتکلم عنه و هو الأمر الذي کتبنا هذا المقال لنتتبعه و نؤدّي دورَنا–اذا صحّ التعبیر— في خدمة ترقیة الشعر، و هو التطرّق الی طرق الإبداع فیه ثم العمل النقدي في تقییمه، و أنّ في النظر التقییمي الی شعرٍ ما، هل هو یحظی بمواصفات الشعر الجیّد، و الی أي حد تتواجد فیه هذه المواصفات و أنّ المواصفات نفسها ماذا یمکن أن تکون؟ هذا النقد والتقییم سیکون عبر ضرب من الامثلة و الاتیان بنماذج من النوعین الفصیح والشعبي.
الخروج على المعتاد أو الإنزیاح الشعري

فالنبدأ بهذا المبدأ الاأساسي في الابداع الشعریي و هو الخروج على المعتاد. الخروج على المعتاد والذي یُسمّی الیوم بالانزیاح الشعری(آشنازدایی-هنجارشکنی) هو أن الشاعر یُکنّی و لایُصرّح او یعتبر الجماد حیّا او یُضخِّم و یُهوِّل او یاتیي بالمفارقات او المفاجئات و هکذا…لاشك انّه کلما ازدادت و اشتدّت هذه الخروقات، مع رعایة الجمالیّة وایصال الغرض، سوف ترقی بالشعر من حیث البلاغة والجمال و الفخامة.

نموذج من الشّعر الفصیح

لنأتی اولاً بنموذج من الشعر القدیم والقریض ونختاره من الشاعر العظیم المتنبي والذي طالما خرج علی المعتاد و قلب الموازین، و آتی لنا بشعر رائع. یقول في میمیته الشهیرة والتي مطلعها:
وأحرَّ قلباه ممن قلبُه شبِمُ…ومن بجسمي و حالي عندَه سَقَمُ
…….
أنا الذی نظرَ الأعمی إلی أدبي…وأسمَعَت کلماتي من بِهِ صَمَمُ
من الواضح انّه لا الأعمی یستطیع أن یری النص الادبي و ینظر الیه و لا الأصم بإمکانه أن یسمع الحدیث، لکنّ المتنبي شاعر فاراد أن یؤکد ببالغ التأکید علی بلاغة أدبه و روعة شعره فخرج علی ما نتوقّعه و نعتاده فجعل الأعمی ینظر و الأصم یسمع، فما ان اجتاز الشاعر هذه الخطوط حتی سما بشعره روعة و جمالاً. و في بیت آخر من هذه القصیدة:
وجاهلٍ مدّه في جهلِهِ ضَحِکي…حتی اتته یدٌ فرّاسةٌ وفمُ
کلنا نعرف أن المدد یاتی من قبل الخالق او الانسان اما الجهل و هو مفهوم معنوي، فهذا غیر ممکن، المهم أن لا نجعل منه إنساناً و هذا ما فعله الشاعر فجعله انساناً یستطیع أن یساعد و یمدّ. في الفقرة الثانیة لم یکتفِ الشاعر بجعل شیءٍ کالید انساناً بل اعتبرها حیة کالحیوان الوحش الذي یفترس، فصوّر لنا مشهداً مُریعا، فیه ترویع و فیه نهش و فیه کسر للعظام. وبالتالي بهذا الانزیاح تمکّن من الإبداع کما تمکّن من السیطرة علی القلوب و جعلها تنبهر له.

وفي نموذج آخر من الشعر الحدیث نختار فقرات من مقطع«عودة التّنورة المُزرکشة» لنزار قبانی:
یبدأ الشاعر المقطع بمخاطبة الموصوفة و یقول:
ضِیقي مع التیّار واتّسعي…وتفرّقي ماشئتِ و اجتمعي

الی أن یصل الی هذه الفقرة حیث یقول:

وتمسّکی بمحطِّ خاصرةٍ…زِنّارها یبکي بلاوَجَعِ
کیف للزنّار و هو الحزام الذي تشدّه المرأة للزینة(واصله یقال لحزام النصاری) أن یبکي، و لماذا یبکي؟ اجل بدأ الزنّار بالبکاء، لانّ الشاعر اراد ذلك، و لانّه أراد أن یبهر المستمع بهذه الصفة او الفعل الغیر معتاد، ثم لم یکتف بهذا بل عندما أراد أن یصف الخاصرة بالنحول و شدة الهزالة وابراز جمالها، اتي بهذه الکنایة الجمیلة و تعمّدَ الانزیاح. و المقصود من الکنایة أن الزنّار لشدة نحول الخاصرة لم یجدها حتی یمسك بها، فکأنّۀ إستاء إستیاء شدیداً و جهش بالبکاء.

لم نترک هذا المقطع لشدّة الروعة فیه بل لنعبر قلیلاً الی الامام و نذکر منه:
شالَ الهواءُ ببیدرٍ مَرِحٍ…من موطن الموّال مُنتزعِ
ما هذا الشَّعَر حیث یشبه في کثرته و کثافته بیدراً من القمح. هذا الشَّعَر لیس له وجود في عالم الواقع لکن في عالم الشاعر و خیاله، بلی، یوجد؛ لانّ الشاعر بمدد من خیاله أراد أن یخرج علی المعتاد و یفاجیء المستمع بهذا الوصف، لکن یبدو أن صفة المرح لم تُرضِي الشاعر لبیان جمال شَعَر الحبیب لذلك کنّی بهذا القول بانّ شَعَر الحبیب تتواجد فیه جمیع مواصفات الجمال؛ لانه طالما تغنَّی به و وصفه الشُّعراء عن طریق الموّال الذي یُسهَب فیه وصف الجمالیات.

جمالیّات الشعر الشعبي

إنّ نصیب الشعر الشعبي من هذا المبداء و الإ حتواء علی الجمالیات لیس بقلیل؛ فهذا الشاعر کاظم اسماعیل قاطع یبلي بلاء حسنا فی شعبیّته«ما مرتاح». یبدا بتکرار ما مرتاح ثلاث مرات و یتذمّر عن الاصدقاء و یبدي عدم ارتیاحه لسلوکهم، الی أن یصل الی هذه الفقرة:

ما مرتاح لأن شفت الشمس نِزْلَت تبوس الگاع 

کیف یمکن أن تنزل الشمس الی الارض؟ طبعا یمکن ذلك اذا أراد الشاعر أن یفاجیء المستمع او المخاطب؛ فهذه المفاجئة دعونا ان ندخلها فی إطار مبداء الإنزیاح الشعری. کما اننا یجب أن لا نغفل غرض الشاعر من هذا التعبیر المفاجیء حیث أراد من خلاله أن یعجب لهذه الظروف المزریة التي تستهدف عظیماً و تقبض علیه و هو في سماءه ثم تهوي به و تردیه الی الارض او أن الظروف في زمننا هذا اصبحت غیر عادیّة حیث تنزل الشمس فیها الی الارض و تبوسها.

نموذجا آخر من الشعر الشعبی ناتی به من قصیدة«علیا البطلة» للشاعر الاهوازي المبدع عباس الطایي والذي ابدع في هذه القصیدة لجوانب عدة من الإبداع، سیکون لنا حدیث حولها في مقال خاص ان شاء الله أما الآن نذکر منها نموذجاً في الإنزیاح و الابداع الشعري، یقول من خلال مدح «علیا»:
وگفت مثل الدّانة التّرعد والسیف بیمناهه ایعربد

 

لقد وُفِّقَ الشاعر في التهویل و التضخیم عندما شبّه الممدوحة بالدانة اي القنبلة ثم یردف و یکمل المشهد في جعل سیفها یعربد اي یقذف سمّا و ناراً من جوفه کالعربید. هذا هو الشعر الحماسي بعینه، حیث یتمتّع بمعاییر السرد و التهویل الحماسي، و قد اقتطفنا فقرة رائعة منه لنکمل امثلتنا في هذا المقال.

و اخیراً سنستمر بعون من الله طبعاً اذا لقي البحث ترحیباً من قبل القاریء العزیز.

#الحرشة

«الامير شيخ سلمان الكعبي اسطوره استعمار ستیزی در قرن18»(3) / حسين فرج الله

«الامير شيخ سلمان الكعبي اسطوره استعمار ستیزی در قرن18»(3)

حسين فرج الله

 

یاقوت حموی در کتاب معجم البلدان این گونه دورق راذکر می کند:

«دورق شهری است که کشتی های باز گشته از هند پس ازگذر از دریا در کنار سواحل آن لنگر می اندازند ،این شهر در کنار رودخانه عسکر مکرم است (رودخانه عسکر مکرم همان گرگر شوشتر است که در قدیم به کارون نمی ریخت وپس از حرکت شوشتر مسیر خود را به سوی دورق طی می کرد وپس لز گذر از این شهر وارد خلیج می شد اما بر اثر جاری شدن سیل رودخانه مسیر خود را تغییر می دهد ودر ناحیه بناوده (بندقیر)به کارون میریزد که پس از ان آب این رودخانه به دورق نمیرسد)کشتی هایی که از سواحل بوشهر وکیش می آیند راهی جزءعبور از سواحل دورق ندارند ،ولی کشتی هایی که از بصره به سمت هند سیر می کردند از عبادان می گذشتند و وارد خلیج سپس دریای عمان می شدند تا به هند می رسیدند ،اما موقع باز گشت از هند باز در دورق لنگر می انداختند،چون راه عبادان طولانی تر است آنها از راه دورق می رفتند چون هورهای دورق به خشکی متصل بودند وسیر وحرکت را آسانتر می کردند.

(الشیخ الامام شهاب الدین ابی عبدالله یاقوت ابن عبدالله الحموی الرومی البغدادی ،معجم البلدان،ص484)

دورق در دوره اسلامی:

دورق در دوره اسلامی ، یعنی از دوره صدر اسلام تا اواخر حکومت بنی العباس از مهم ترین شهرهای اسلامی بوده است ، زیرا وجود بندر دورق ،همچنین صنایع بشت بافی وپارچه بافی وساخت انواع قایق(مشحوف)وکشتی جنگی وتجاری وداشتن چندین مرکز علمی وحوزه توانست جایگاه والایی در میان شهرهای اهوازی به دست آورد.همچنین وجود علمای بزرگی مانند ابن سکیت دورقی در دوره عباسی جایگاه ویژه ای به این شهر داد که هارون الرشید خلیفه عباسی برای آموزش قواعد صرف ونحو وقواعد زبان عربی از علمای دورق یعنی ابن سکیت دورقی کمک می طلبد وابن سکیت را به عنوانمعلم ویژه فرندان خود مامون وامین انتخاب می کند واین دلیل مهمی بر علم وافر این شخص وشهر دورق است.

وجود علمای بزرگ منتسب به شهر دورق در سده های اولیه ظهور اسلام دلیل مهم بر توسعه ونشر علم در این شهر بود به گونه ای که شهر دورق به زودی در کنار عسکر مکرم ،عبادان ، حویزه ،ناصریه ، حصن مهدی ،بصنا ،بیروت ، قرقوب ،تستر ،جندی صابورا ،سوس ،رامز ،ارجان ،وسایر شهر هاتوانست به مرکز مهم تجارت دریایی وعلم تبدیل شود ، به شکلی که دانشجویان از اقصی نقاط سرزمین اسلامی به سوی دورق وسایر شهرهای اهوازی سرازیر شدند .

«از لحاظ پیشینه علمی وفرهنگی ،دورق سرزمین علی بن مهزیار اهوازی از رجال قرن سوم هجری یکی از مراکز علم وفقه وادب بوده است ،خود علی بن مهزیار 33کتاب ورساله نوشته است، او از امام رضا وامام جواد وامام هادی(ع)روایت نموده است .خاندان مهزیار به جزءایشان چندین شخصیت دیگر در دامان خود پرورش دادکه از جمله می توان ازابراهیم بن مهزیار،علی بن ابراهیم بن مهزیار و…..نام برد.
علی رغم نزدیکی دورق به شهر «جبی-مرکز پیشوایان معتزله »وعلی رغم وقوع آن در منطقه در مرکز بحران خیز عقیدتی وکلامی ،باز هم مردم آن سرزمین کمترین تزلزل واضطراب در اعتقاد پیدا نکرده وهمچنان ثابت واستوار در دفاع از مکتب خود پایدار ماندند…

در دوره حکومت مشعشعیان ،حویزه ودورق دو مرکز مهم حکومت وعلم وادب به شمار می آمدند.وگاهی دورق به علت حاصلخیزی وپاکی هوا وسرسبز بودن سرزمین نسبت به حویزه امتیازاتی پیدا می کرد.
مؤلف کتاب «الیاقوت الازرق فی اعلام الحویزه والدورق »درباره تعداد کثیری از مفسرین ،علماوادبای آن سرزمین آگاهی های ارزنده ای ارائه می کند.سید نعمت الله جزایری درکتاب «مسکن الشجون فی جواز الفرار من الطاعون » از تعدادی از این علماءدین ومفسرین قرآن نام می برد که پس از وقوع طاعون به رحمت خدا پیوسته اند.همچنین مرحوم سید عبدالله بن سید نور الدین جزایری در «الاجازه الکبیرة» تعدادی از آنها را یاد می کند.پس از وقوع طوفان در آن منطقه ،مرکزیت علمی در سال 1160ه.ق به منطقه فلاحیه انتقال یافت ،وکعبی ها به امارت رسیده اند ،آنان که همگی شیعه اثنی عشری بوده اند علما رامورد توقیر وتکریم قرار داده وبه شاعران وادیبان ،محبت می ورزیدند .حکام بنی کعب با برخی از علمای نجف اشرف مکاتبه ومراسله داشته اند .واز آنها می خواستند که به فلاحیه بیایند وتمام مخارج زندگی آنان را متقبل می شدند .

شیخ برکات بن عثمان بن سلطان بن ناصر کعبی دورقی:(متوفی1197ه.ق)کتابخانه بزرگی در فلاحیه به وجود آورد که صدها کتاب حدیث وفقه ،تفسیر ادب وتاریخ در آن نگهداری می شد وسرپرستی واختیار آن را به شیخ خلف عصفوری (متوفی 1208ه.ق)سپرد.مرحوم شیخ خلف یکی از بزرگان علمای شیعه وبرادزاده علامه وفقیه جلیل شیخ یوسف بحرانی ،صاحب کتاب 《الحدائق الناضرة في فقه العترة الطاهرة》می باشد.

شیخ خلف ،جمعی از علماء وادبا را دعوت نمود تا در آن کتابخانه به تحقیق وتتبع واستنساخ از کتاب بپردازند.واز افرادی که به کمک او شتافت ،شیخ محمد بن شمس الدین الطریحی بود.هم اکنون نیز برخی از نسخه های کتابخانه های عمومی یا خصوصی پیدا می شود که مهر شیخ برکات ،یا شیخ خلف در آن دیده می شود.
دورق یکی از مراکز علمی وفرهنگی اسلامی است،وعلماء وخطبا وشعرای بزرگی از دورق ونواحی تابعه آن برخاسته اند.که مایه فخر ومباهات هر اهوازی است.

 

ادامه دارد…

#الحرشة